عامل های موثر در گسترش خدمات ترویج و افزایش ضریب نفوذ دانش کشاورزی در استان کرمانشاه

طرح نظام نوین ترویج کشاورزی و پهنه‌بندی عرصه‌های تولید در مرکزهای جهاد کشاورزی به‌منظور افزایش ضریب نفوذ دانش و پوشش خدمات ترویج کشاورزی از سال 1395 در سطح پهنه‌های تولیدی انجام شد. اما با وجود مزایای این طرح، هم‌چنان ایرادهایی از سویگان گوناگون از جمله عدم ‌دسترسی به آمار دقیق در خصوص پهنه‌ها، غیر بومی بودن و تک تخصصی بودن برخی کارشناسان، کمبود بودجه و امکانات، تامین نشدن زیرساخت‌های مورد نیاز مرکزهای جهاد کشاورزی، بوروکراسی اداری در اجرای طرح‌ها و برنامه‌ها و نیز نگرانی در خصوص نحوه‌ی استمرار این طرح در سال‌های آینده، به آن وارد است. از این روست که لازم است خدمات ترویج کشاورزی با ژرف نگری به شکل همه جانبه بررسی و تحلیل شوند تا مشخص شود که نظام نوین ترویج تا چه حد در افزایش ضریب نفوذ دانش و تحقق پوشش خدمات ترویجی موفق بوده است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت پوشش خدمات ترویج کشاورزی در استان کرمانشاه و عوامل موثر بر ضریب نفوذ دانش در سال 1403 با دیدمان آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) انجام شد. پژوهش از جنبه ماهیتی (هدف)، کاربردی و از لحاظ گردآوری داده‌ها، میدانی بود که به روش علی-ارتباطی انجام شد. در ابتدا شاخص‌های مربوط به پوشش خدمات ترویج کشاورزی و عوامل موثر بر آن به صورت کیفی و با استفاده از فن دلفی شناسایی شدند. تجزیه و تحلیل پرسش‌های باز- پاسخ با تحلیل محتوای متعارف که بررسی متن مصاحبه‌ها توسط محقق می‌باشد، انجام شد. جامعه پژوهش در بخش کیفی و آماری که به منظور شناسایی شاخص‌ها انجام شد، اعضای هیات‌علمی ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه رازی (چهار تن)، کارشناسان مدیریت هماهنگی ترویج استان کرمانشاه (شش تن)، مسئولان ترویج شهرستان‌های استان (پنج تن) و مروجان مسئول پهنه‌ی استان کرمانشاه به شمار هفت تن (درمجموع 22 تن) بودند که به‌صورت هدفمند و از نوع گلوله برفی یا زنجیره‌ای انتخاب شدند. حاصل این مرحله شناسایی 25 شاخص مربوط به پوشش خدمات ترویج کشاورزی و 40 شاخص در ارتباط با عامل‌های موثر در گسترش خدمات ترویج و افزایش ضریب نفوذ دانش کشاورزی بود. شاخص‌های شناسایی شده در قالب پرسشنامه طراحی شدند. جامعه آماری پژوهش در بخش کمی، کارشناسان مروج مسئول پهنه‌ی استان‌ کرمانشاه به شمار 711 تن بودند که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 252 تن به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای با انتساب متناسب بر مبنای سطح‌بندی مرکزهای انتخاب شدند. پس از نرمال‌سازی و وزن‌دهی به شاخص‌ها، وضعیت پوشش خدمات ترویج کشاورزی بر اساس طبقات پنج‌گانه پرسکات-آلن مشخص شد. برای پردازش داده‌ها از آمار توصیفی مانند میانگین و انحراف معیار استفاده شد. عوامل موثر بر میزان پوشش خدمات ترویج کشاورزی نیز با استفاده از رگرسیون چندگانه تعیین گردید. یافته‌ها نشان دادند که سطح پوشش خدمات ترویج کشاورزی در استان کرمانشاه در سطح نامناسب بوده است. مقایسه‌ی بین سطح‌های چهارگانه مرکزهای جهاد کشاورزی از لحاظ پوشش خدمات نشان داد که در مرکزهای سطح یک جهاد کشاورزی دهستان پوشش خدمات ترویج کشاورزی نسبت به سایر سطح‌ها مناسب‌تر و در مرکزهای جهاد کشاورزی دهستان سطح سه نسبت به سایر سطح‌ها در شرایط نامناسب‌تری قرار دارد. بر مبنای یافته‌های رگرسیون چندگانه هفت عامل شامل شمار بهره برداران تحت پوشش، وضعیت ریخت‌شناسی منطقه، وجود تعاونی‌های کشاورزی و روستایی و شرکت‌های خدمات مشاوره‏ای فنّی و مهندسی کشاورزی، گوناگونی نظام‌ بهره‌برداری، پراکندگی روستاها و وجود راه آسفالته تا مرکز بر بهبود پوشش خدمات ترویج کشاورزی تاثیر داشتند.

the coverage status of agricultural extension services in kermanshah province and the factors affecting it

the plan for a new agricultural extension system and zoning of production areas in agricultural jahad centers was implemented in 2016 at the level of production zones in order to increase the penetration of knowledge and the coverage of agricultural extension services. however, despite the benefits of this plan, it still faces various problems, including the lack of access to accurate statistics on zones, the non-locality and single-specialization of some experts, the lack of budget and facilities, the lack of infrastructure required by agricultural jahad centers, office bureaucracy in implementing plans and programs, and concerns about the continuation of this plan in the coming years. therefore, it is necessary to examine and analyze agricultural extension services in depth and comprehensively to determine to what extent the new extension system has been successful in increasing the penetration of knowledge and achieving the coverage of extension services.