کارآفرینی اجتماعی در قاعده هرم: مدل حکمرانی محلی برای توانمندسازی پایدار

هدف: این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای عملیاتی توانمندسازی اقتصادی-اجتماعی جوامع محلی در قاعده هرم اجتماعی، از طریق کارآفرینی اجتماعی مبتنی بر حکمرانی محلی انجام شده است.و به دنبال ارائه یک مدل مفهومی برای توانمندسازی این جوامعاست. مناطق محروم و جوامع روستایی در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، همواره با مشکلاتی گسترده همچون فقر مزمن، بیکاری، مهاجرت نیروی انسانی جوان، نابرابری اجتماعی و محدودیت در دسترسی به منابع اقتصادی و اجتماعی مواجه بوده اند. این چالش ها به طور جدی پایداری بلندمدت جوامع را تهدید کرده و باعث تثبیت موقعیت این گروهها در قاعده هرم اجتماعی می شوند. کارآفرینی اجتماعی به عنوان یک رویکرد نوآورانه در پاسخ به چالشهای اجتماعی-اقتصادی مناطق محروم و قاعده هرم اجتماعی مطرح می شود و می تواند با نقش آفرینی حکمرانی محلی و رهبران جامعه، به توسعه پایدار و تابآوری اقتصادی-اجتماعی در مناطق محروم یاری رسانند . روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی است. راهبرد مطالعه موردی عمیق در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است. مورد پژوهی حاضر، اقدامات زنجیرهای یک فرماندار محلی در یکی از مناطق روستایی ایران است که به طور موفقیت آمیز توانسته است جوامع محلی را از طریق به کارگیری اصول کارآفرینی اجتماعی و تغییرات نهادی و ساختاری توانمند سازد. علت انتخاباین مورد، موفقیت مستند و قابل مشاهده این اقدامات در بهبود شرایط اقتصادی-اجتماعی، کاهش مهاجرت و تقویت سرمایه اجتماعی محلی بوده است. برای گردآوری دادهها از مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته استفاده شده است. مصاحبه ها به صورت حضوری انجام گرفت و با اجازه مصاحبه شونده ضبط و به دقت پیاده سازی شد. علاوه بر مصاحبه ها، متون نامه ها و احکام دولتی، صورتجلسه تصمیماتو بریده های روزنامه های مرتبط نیز به عنوان مستندات برای هر بخش به متن مصاحبه ها ضمیمه شد. برای تحلیل داده ها از تکنیک تحلیل محتوای کیفی تماتیک استفاده شده است. در این فرایند، دادههای حاصل از مصاحبه ها به طور کامل پیاده سازی و چندین بار مطالعه شد. سپس کدهای اولیه از متن مصاحبه ها با استفاده از نرم افزار maxqda استخراج و در قالب مضامین اولیه دسته بندی شدند. در مرحله بعد مضامین اولیه بررسی و در نهایت مضامین اصلی و زیربخشهای مرتبط با هر مضمون به دست آمدند. روایی سوالات مصاحبه نیمه ساختاریافته، با شاخص های cvr و cvi سنجیده و تایید شدند. ضریب کاپای معادل 0.73 حاصل از بازخوانی و کدگذاری مجدد توسط دو پژوهشگر مستقل، نشاندهنده توافق کدگذاران و پایایی و روایی این فاز از پژوهش است یافته ها: با تحلیل داده های کیفی حاصل از مصاحبه های عمیق با کنشگران محلی و بررسی مستندات موجود، مجموعه ای از شواهد تجربی در قالب جداول تحلیلی ساختارمند در سه محور، و نیز در یک تحلیل موازی، از طریق استخراج تم های پنجگانه ارائه شده اند محور اول: تحلیل منابع و فرصتهای شناسایی شده: شناسایی و استفاده از منابع مغفول مانده محلی و فعال کردن این پتانسیلها، اولین محور مشخص در مصاحبه های عمیق تحلیل شده است. این منابع شامل زمین های بلااستفاده با پتانسیل باغبانی (اراضی ملی)، نیروی انسانی جوان و مهاجرپذیر با مهارتهای سنتی، سرمایه اجتماعی بالا اتحاد، اعتماد، شبکههای محلی و سنتی تقسیم زمین، و دسترسی به زیرساختهایی مانند برق، جاده و آب بود که بدون استفاده کارآفرینانه باقی مانده بودند محور دوم: تحلیل مداخلات و فرایندها کنش کارآفرینانه نهادی: در این محور، مداخلات فرماندار با دسته بندی مفهومی تحلیل شد اقداماتی نظیر بازتوزیع اراضی ملی با هدف احیای باغات با مدل نفسی که مصداقی روشن از کارآفرینی نهادی برای عدالت اقتصادی است و همچنین، فعالسازی ساختارهای سنتی دامداری و لبنیات با مشارکت زنان، منجر به ایجاد استقلال مالی برای آنها شد. تغییر پارادایم نهادی از حفاظت به احیا به احیا به حفاظت و ترغیب مشارکت مردم در احیای منابع طبیعی، و استفاده از اختیارات حقوقی فرماندار برای حذف مجازات کیفری به عنوان گشایش نهادی از ابتکارات مدیریتی بود محور سوم: پیامدهای مشاهدهشده و بُعد پایداری: تحلیل ها نشان داد که اکثر مداخلات، فراتر از اثرات اقتصادی کوتاه مدت نظیر ایجاد شغل و درآمد، منجر به تغییرات نهادی، بازسازی اعتماد اجتماعی و فعالسازی ظرفیتهای غیرفعال در منطقه شده اند. به ویژه، نمونه هایی چون تثبیت شوراها و تعاونیها، یا تشکیل زنجیره محلی شیر و لبنیات، نشان دهنده پایداری و قابلیت الگوبرداری مداخلات در سایر مناطق بود. بازگشت نیروی کار مهاجر به منطقه، ایجاد درآمد پایدار از طریق احیای باغات بادام و گردو، احیای عزت نفس اجتماعی، همدلی و اعتماد به دولت، و الگوسازی منطقه ای از دیگر دستاوردهای این تجربیات بود تحلیل مضمونی یافته ها: پنج مضمون اصلی مشاهده و در دسته های تضاد دولت-مردم خصومت، بی اعتمادی، نبود سرمایهاجتماعی، بازتعریف نهادی تغییر نقش و رویکردها از حفاظت به احیا توسط فرماندار، احیای منابع بومی و شبکه های اجتماعی فعالسازی منابع مغفول مانده و استفاده از شبکه های اجتماعی، طراحی نظام مند خلق ارزش پایدار با مشارکت قاعده هرم طراحیفرایندهای هدفمند و مشارکت مردم در تمام سطوح، و الگوسازی و گسترش منطقه ای تعمیم مدل از یک روستا به 58 روستا و ایجاد باغداری نوین. نقش پررنگ فرماندار در پیوند حلقه های علمی، فنی، اجتماعی و اجرایی و ایجاد سیستمهای جدید همکاری رسمی وغیررسمی مشهود بود .نتایج و مدل مفهومی: این مطالعه نشان داد که با شناسایی ظرفیتهای خاموش بومی، بازتعریف نقش دولت محلی به عنوان تسهیل گر، و نهادسازی مشارکتی، میتوان از دل فقر و تضاد، اکوسیستمی هم افزا از تولید، اعتماد و مشارکت خلق کرد. این مدل منجر به اشتغالزایی، کاهش مهاجرت، افزایش درآمد، احیای سرمایه اجتماعی، تقویت حکمرانی محلی و نهادینه شدن کنش جمعی شده است. قاعده هرم اجتماع در این تجربه، نه به عنوان موضوعی نیازمند، بلکه به عنوان شریکی برابر در فرآیند توسعه مطرح شده است. یافته های این مطالعه، دیدگاههای اولیه مصرف محور درباره قاعده هرم اجتماع را به چالش می کشد و بر نقش تولید کننده بودن فقرا در شکل دهی به فرایندهای توسعه تاکید دارد و نقش فرماندار به عنوان یک کارآفرین نهادی برجسته است. این پژوهش نشان می دهد که تحقق توسعه پایدار در قاعده هرم نه از طریق تزریق منابع مالی یا دخالت های بالا به پایین، بلکه از مسیر توانمندسازی اجتماعی، نهادسازی مشارکتی و بازآفرینی اعتماد می گذرد. مدل مفهومی نهایی ارائه شده در این پژوهش، برآمده از تعامل میان نظریه و داده های میدانی، الگویی ترکیبی از توسعه محلی در بستر قاعده هرم اجتماع را ترسیم می کند. این مدل، فراتر از یک مسیر خطی مداخله به نتیجه چارچوبی چندلایه و پویا را ترسیم می کند که در آن، توسعه به واسطهی هم افزایی میان منابع بومی، کنش نهادی خلاقانه، و خلق پیامدهای چندبعدی امکان پذیر شده است. منابع بومی به مثابه نقطه عزیمت توسعه، کارآفرینی نهادی: از بازتوزیع منابع تا بازسازی نهادها، خلق پیامدهای چند سطحی و پایدار و حکمرانی بومی شده و قابل تعمیم در این مدل برجسته می شوند.

social entrepreneurship at the base of the pyramid: a local governance model for sustainable empowerment

purpose: this research aims to elucidate the operational mechanisms of socio-economic empowerment for local communities residing at the base of the pyramid (bop) through social entrepreneurship anchored in robust local governance. the bop, representing a vast segment of the global low-income population, has consistently been recognized as both a significant challenge and a substantial opportunity within development discourse. despite the inherent potentials within these communities, barriers such as inadequate infrastructure, limited access to resources and capital, and weak governance structures frequently impede their flourishing. in this context, social entrepreneurship has emerged as an increasingly vital, innovative, and sustainable approach to addressing pressing social and economic issues within these vulnerable populations. understanding the dynamics of effective interventions in bop contexts is crucial for achieving inclusive and sustainable development goals.methodology: the present study adopts a qualitative research approach, employing an in-depth single-case study design. it meticulously examines the systematic and interconnected actions undertaken by a local governor in a rural area of iran. this governor successfully leveraged principles of institutional entrepreneurship and revitalized social capital to instigate profound and sustainable institutional, economic, and cultural transformations within the target community. data were collected through semi-structured interviews with key stakeholders, including community members, local leaders, and officials, alongside a comprehensive analysis of relevant local documents, such as development plans, project reports, and community records. this multi-faceted data collection strategy ensured a rich and nuanced understanding of the phenomenon. the collected data were subsequently analyzed using thematic analysis and theoretical coding, allowing for the identification of recurring patterns, emergent themes, and underlying theoretical constructs that explain the observed empowerment processes. this rigorous analytical approach facilitated the development of a grounded understanding of the local governance model.findings: the research findings emphatically demonstrate that the activation and strategic utilization of often-overlooked local resources, coupled with the pivotal role of dynamic and empowering local governance, and the deliberate fostering of social innovations and institutional entrepreneurship, are indispensable factors for achieving sustainable empowerment in bop communities. the results clearly illustrate that the governor’s targeted and integrated interventions led to significant positive transformations, including improved livelihoods, enhanced social and cultural capacities, and the establishment of resilient economic structures capable of withstanding fluctuations. these actions, extending beyond episodic interventions, actively contributed to the creation of a self-sustaining local entrepreneurial ecosystem with inherent capacity for continuity and replication. the study highlights how a proactive local authority can serve as a catalyst for community-led development by fostering an environment conducive to social innovation and entrepreneurial endeavors. this research posits the local governance model as an effective framework for facilitating social entrepreneurship and fostering sustainable empowerment within bop communities.implications and originality: this research contributes significantly to the existing literature on social entrepreneurship and local development by presenting an empirically grounded operational model of local governance. this model uniquely emphasizes the entrepreneurial role of local government officials in activating and harnessing the intrinsic capacities of local communities. the study’s focus on institutional entrepreneurship and the revitalization of social capital as primary drivers of change is a notable strength, offering fresh perspectives on how systemic transformations can be initiated and sustained from the grassroots level. this model serves as a practical guide for policymakers, development practitioners, and local administrators in similar contexts, enabling them to design and implement sustainable and inclusive empowerment programs that resonate with local realities. furthermore, this research enriches our understanding of how the inherent challenges within bop communities can be transmuted into opportunities for profound growth and development through innovative governance approaches and strategic social entrepreneurship initiatives. the findings underscore the critical importance of a collaborative approach between local authorities and community members to unlock the full potential of marginalized populations.