بررسی تاثیر تحریم‌های نفتی و برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بر موقعیت ساختاری بخش انرژی در اقتصاد ایران: رویکرد شبکه‌های پیچیده

بخش انرژی، به ویژه صنعت نفت، یکی از ارکان کلیدی اقتصاد ایران محسوب میشود که همواره تحت تاثیر تحریم های بین المللی قرارگرفته است. این تحریم ها، به ویژه در اوایل دهه نود، محدودیتهایی در صادرات نفت، سرمایه گذاری خارجی و دسترسی به فناوریهای پیشرفته ایجاد کرده اند و ممکن است تاثیراتی بر تعاملات میان بخشهای مختلف اقتصادی، به ویژه بخش انرژی، گذاشته باشند . در مقابل، اجرای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) فرصتی برای کاهش این محدودیتها فراهم کرد . باوجود تحقیقات گسترده درباره تاثیراتتحریم ها بر ابعاد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران، اکثر مطالعات پیشین اثرات تحریم ها و برجام را بر روابط میان بخشهای مختلف اقتصادی، به ویژه بخش انرژی، نادیده گرفته اند. درحالیکه این اثرات می توانند موقعیت ساختاری بخشهای مختلف اقتصادی، ازجمله انرژی را تغییر دهند. متاسفانه، پژوهشهای موجود به طور کافی به بررسی نقش تحریم ها و برجام در این زمینه نپرداخته اند؛ بنابراین، هدف این پژوهش بررسی تاثیر تحریم ها و برجام بر ارتباطات میان بخش انرژی با سایر بخشهای اقتصادی ایران میباشد. برای دستیابی به این هدف، از نظریه شبکه های پیچیده و جداول داده-ستانده مربوط به سالهای 1380 (قبل از اعمال تحریم های نفتی)، 1390 (پس از اعمال تحریمهای نفتی) و 1395 (پس از برجام)، استفاده گردید. نتایج نشان میدهد اهمیت موقعیت ساختاری بخش انرژی و زیر بخشهای آن در اقتصاد ایران پس از اعمال تحریم های نفتی افزایشیافته و پس از برجام کاهش پیدا کرده است. نتایج این پژوهش میتواند به سیاست گذاران کمک کند تا با درک بهتری از پیامدهای تحریمها و برجام بر بخش انرژی، در مواجهه با تحریم های جدید تصمیمات موثرتری اتخاذ کنند.

investigating the impact of oil sanctions and the joint comprehensive plan of action (jcpoa) on the structural position of the energy sector in iran's economy: a complex network approach

in the last 40 years, iran has constantly faced some level of sanctions. in the early 1990s, sanctions against iran's oil and currency exchanges were implemented at a serious level. with the approval of the jcpoa, it was decided that most of the oil sanctions should be removed. empirical evidence has shown that the main goal of iran's sanctions is to reduce foreign exchange income by imposing restrictions on oil exports. since the oil embargoes have affected the economic situation of the energy sector, it is important and necessary to examine the impact of the energy sector on the embargoes. therefore, in the current research, by comparing the position of the energy sector and its sub-sectors in the years 1380 (before the imposition of oil sanctions), 1390 (after the imposition of oil sanctions), and 1395 (after the jcpoa), the influence of the sanctions and jcpoa on structural position of the energy sector and its sub-sectors in the input-output network of iran's economy is investigated using centrality indices. the results show that the importance of the structural position of the energy sector and its sub-sectors in iran's economy increased after the imposition of oil sanctions and decreased after the jcpoa. the results of this research will help the policymakers to have a correct understanding of the effects of sanctions and jcpoa on the energy sector, to adopt the appropriate policy as soon as the new sanctions are applied