الگوی تحلیل افت سطح آب و تشدید شوری آب‌های زیرزمینی در دشت قزوین و پیامدهای آن از منظر حکمرانی منابع آب

در دو دهه اخیر، دشت قزوین با روند نگران‌کننده‌ای از افت سطح آب زیرزمینی و افزایش شوری مواجه بوده که پایداری منابع آبی و معیشت وابسته به آن را به‌طور جدی تهدید می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی هم‌زمان تغییرات کمی و کیفی آب زیرزمینی در بازه زمانی 1380 تا 1402، از داده‌های تراز سطح ایستابی، هدایت الکتریکی (ec)، نقشه‌های کاربری اراضی و تحلیل‌های مکانی مبتنی بر gis بهره گرفته است. نتایج نشان داد که متوسط افت سالانه تراز سطح آب زیرزمینی نزدیک به یک متر و افزایش شوری حدود 6 درصد بوده که در مناطق شهری و زراعی شدت بیش‌تری  داشت. هرچند رابطه مستقیم بین افت تراز و افزایش شوری مشاهده نشد، اما تحلیل‌ها نشان‌دهنده اثرات متقابل آن‌ها در بستر عوامل طبیعی و انسانی نظیر تغییر کاربری اراضی، فاضلاب‌های نفوذی، زهاب کشاورزی و خشکسالی  بود. در بخش پایانی، با تمرکز بر حکمرانی منابع آب، شکنندگی ساختار سیاست‌گذاری موجود و نبود برنامه‌ریزی یکپارچه و تطبیقی آشکار  شد. بر این اساس، طراحی راهبردهای مبتنی بر داده، با مشارکت ذی‌نفعان و توجه هم‌زمان به مولفه‌های کمی و کیفی منابع آب، ضرورتی راهبردی برای پایداری آینده دشت قزوین به شمار می‌رود.

analysis of groundwater table decline and salinity intensification in the qazvin plain: implications from a water resources governance perspective

in the past two decades, the qazvin plain has experienced a concerning trend of declining groundwater levels and increasing salinity, posing a serious threat to the sustainability of water resources and the livelihoods dependent on them. this study aims to simultaneously examine the quantitative and qualitative changes in groundwater from 2001 to 2023, utilizing data on groundwater table levels, electrical conductivity (ec), land use maps, and gis based spatial analyses. the findings indicate that the average annual decline in groundwater level was nearly one meter, accompanied by a salinity increase of approximately 6%, with greater severity observed in urban and agricultural zones.although no direct correlation was found between water table decline and salinity increase, the analyses revealed mutual interactions influenced by both natural and anthropogenic factors such as land use change, infiltrating wastewater, agricultural runoff, and drought conditions. in the concluding section, the study highlights the fragility of current water governance structures and the absence of integrated and adaptive planning. accordingly, the development of data driven strategies, inclusive of stakeholder participation and considering both quantitative and qualitative dimensions of water resources, is deemed a strategic necessity for the future sustainability of the qazvin plain.