مطالعه اثر فرونشست زمین بر میزان آب برگشتی به آبخوان دشت قزوین

افزایش بی‎رویه بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به ویژه در حوضه‌ها و دشت‎های آبرفتی می‌تواند علاوه بر افت روزافزون سطح ایستابی منجر به فرونشست سطح زمین شود. این تغییرات، خصوصیات هیدرودینامیکی آبخوان بویژه پارامترهای هدایت هیدرولیکی و آبدهی ویژه و بعلاوه میزان آب برگشتی به آبخوان را تحت تاثیر قرار می‏دهد. افت شدید سطح ‌ایستابی، سبب تحکیم و فرونشست می‌شود و خسارات جبران‌ناپذیر جانی، محیط‌زیستی و مالی ایجاد می‌نماید. افت سطح ایستابی و خصوصیات آبخوان تاثیر مستقیمی بر روی میزان فرونشست دارند، و از طرف دیگر وقوع فرونشست سبب تغییرات پارامترهای هیدرودینامیکی سفره در نتیجه کاهش تغذیه آبخوان خواهد شد. در این مطالعه با استفاده از نسخه 10 نرم افزار gms در آبخوان قزوین، پس از انجام آنالیز حساسیت نسبت به پارامترهای ضرایب هدایت هیدرولیکی و آبدهی ویژه، این ضرایب در سه دوره آماربرداری سال‌های 1381، 1388 و 1397 پس از واسنجی و صحت سنجی مدل در دو حالت پایدار و ناپایدار تعیین گردیدند. ریشه میانگین مربعات خطا در مرحله واسنجی بسته فرونشست، 0.0052 متر و در مرحله صحت سنجی 0.0072 بدست آمد. این مقادیر حاکی از دقت مناسب مدل در شبیه‌سازی می‌باشد. بر اساس شبیه‎سازی فرونشست دشت قزوین در قسمت‎های شرقی و خروجی آبخوان در شهرستان‏های بوئین زهرا و آبیک و هم‌چنین در قسمت‎هایی از تاکستان میزان فرونشست رخداده بیشتر از مابقی نقاط است. در نواحی ذکر شده آبخوان دارای درصد رس بالاتری نسبت به مابقی نقاط می‌باشد. از طرفی در قسمت‎هایی از آبخوان که آبدهی ویژه و هدایت هیدرولیکی کمتر است میزان فرونشست بیشتری رخ داده است. با افزایش فرونشست از میزان آب برگشتی به آبخوان کاسته می‌شود. بررسی‏ها نشان می‎دهد میزان اثرپذیری و کاهش آب برگشتی از فرونشست از 18.8 تا 90.4 درصد در منطقه بیشینه فرونشست، متغیر است.

studying the effect of land subsidence on the amount of water returned to the qazvin aquifer

a sharp drop in the water table causes consolidation and subsidence, causing irreparable human, environmental and financial losses. the drop in the water table and the characteristics of the aquifer have a direct impact on the rate of subsidence, and on the other hand, the occurrence of subsidence will cause changes in the hydrodynamic parameters of the aquifer, resulting in a decrease in aquifer recharge. preventing over abstraction of wells, blocking unauthorized wells, reducing groundwater withdrawal, changing the crop pattern, using low water consuming crops, switching to greenhouse crops, reducing the area under agricultural cultivation, and artificial recharge of the aquifer can be effective in aquifer management. the root mean square error in the calibration stage of the subsidence package was 0.0052 m and in the validation stage it was 0.0072. these values indicate the appropriate accuracy of the model in the simulation. based on the simulation of the subsidence of the qazvin plain, the subsidence rate in the eastern parts and the outlet of the aquifer in the cities of buin zahra and abik, as well as in parts of takestan, is higher than in the rest of the places. in the mentioned areas, the aquifer has a higher percentage of clay than in the rest of the places. on the other hand, in parts of the aquifer where the specific water yield and hydraulic conductivity are lower, the subsidence rate has been higher. with increasing subsidence, the amount of water returned to the aquifer decreases. studies show that the effect of returned water on subsidence varies from 16.7 percent to 84.5 percent in different scenarios in the entire aquifer and from 18.8 percent to 90.4 percent in the maximum subsidence area.