بهره‌وری آب گندم در مدیریت‌های مختلف آبیاری (مطالعه موردی بالادست حوضه آبریز کرخه)

مدیریت آب در بالادست حوضه های آبریز برای دسترسی مناسب‌تر به منابع آبی و همچنین کاهش تنش در پایین دست ضروری است. مطالعه حاضر برای تحلیل و ارزیابی بهره‌وری آب گندم، در مدیریت‌های مختلف آبیاری، در منطقه بالادست حوضه آبریز کرخه (بطور خاص دشت هنام در استان لرستان) طی دو سال زراعی انجام گردید. این مطالعه در 4 فاز الف) فاز شناخت، ب) فاز بررسی و بهبود، ج) فاز اجرا و د) فاز تحلیل انجام گردید. در سال اول پژوهش (فاز شناخت) وضعیت موجود منطقه از نظر میزان عملکرد و بهره‌وری آب مورد بررسی قرار گرفت. در فاز بررسی و بهبود گزاره‌های مختلف مدیریتی به منظور ارتقاء عملکرد و بهره وری آب منطقه تعریف و مورد بررسی قرار گرفتند. سناریوهای مدیریتی براساس شرایط موجود و امکانات کشاورزان و امکان عملیاتی بودن، تعریف و در سال دوم (فاز سوم اجرا) در مزارع گندم آبی اجرا گردید. در نهایت در فاز چهارم، نتایج بدست آمده مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. پایش مزارع گندم آبی کشاورزان منطقه نشان داد که کشاورزان، مزارع منتخب را بطور متوسط به‌میزان 43 درصد کمتر از نیاز آبیاری کامل گیاه، آبیاری نمودند. اعمال مدیریت های متفاوت آبی (قطع آب در یک یا دو نوبت آبیاری) در مزارع تحقیقاتی در سال دوم اجرای پژوهش، سبب کاهش قابل ملاحظه عمکرد گندم در مزارع مذکور نسبت به تیمار بدون قطع آب شد. در این بین، بیشترین کاهش محصول در تیمار قطع اولین نوبت آبیاری مشاهده گردید. نتایج بیانگر آن بود که در شرایط مدیریتی حاضر، اعمال مدیریت کم‌آبیاری (به صورت قطع آب در مراحل رشد گندم) و تخصیص آب صرفه‌جویی شده برای تک‌آبیاری مزارع گندم دیم، گزینه مناسبی برای منطقه هنام نیست.

wheat water productivity in different irrigation management (case study upstream of karkheh basin)

water management in the upstream region of basin is necessary for more appropriate access to water resources and also to reduce tension in the downstream. the present study was conducted to analyze and evaluate the water productivity of wheat, in different irrigation managements, in the upstream area of the karkheh basin (specifically, honam plain in lorestan province) during two years. this study was performed in four distinctive phases: a) cognitive phase, b) improving phase, c) implementation phase and d) analysis phase. in the first year of study (cognitive phase), the situation in the region in terms of yield and water productivity in irrigated wheat fields were studied. in improving phase, the different management scenarios to enhance the yield and water productivity were defined and studied. the management scenarios were defined based on existing farmer’s conditions and agricultural facilities. in the second year (third phase), management scenarios were implemented in irrigated wheat fields. finally, in the fourth phase results were analyzed and evaluated. the monitoring of the fields, showed that the farmers irrigated this fields on an average of 43% less than the crop full irrigation requirement. the result showed that cutting of water in first and second time decreased the yield of wheat in research fields in the second year. the highest yield reduction was observed by cutting of water in the first irrigation. results showed that under the present situation, deficit irrigation management practices (cutting of water at wheat growth stages) and the allocation of water savings for single irrigation of rainfed wheat fields are not suitable for honam region.