بررسی شیوه و رژیم حکمرانی آب حوزه‌ی آبخیز زاینده رود با تاکید بر نقش کنشگران و نهادهای کلیدی

با توجه به بروز خشکسالی در یک دهه اخیر و تشدید آن در سال‌های اخیر در ایران و به‌تبع آن در حوزه آبخیز زاینده‌رود، پایداری منابع آب با چالش جدی مواجه شده است. در این راستا پایداری منابع آب با نهادهای متناسب با شرایط حوزه و ذینفعان مشارکت‌کننده تحقق پیدا خواهد کرد. برای رسیدن به این وضعیت شناخت و بررسی رژیم حکمرانی در حوزه‌های آبخیز کشور الزامی می‌باشد. به همین خاطر در این تحقیق به بررسی و تعیین شیوه و رژیم حکمرانی در حوزه آبخیز زاینده‌رود که به‌عنوان یک منبع مشترک آب استراتژیک در کشور می‌باشد پرداخته می‌شود. برای تعیین شیوۀ حکمرانی در سطح سازمانی از پرسش‌نامه با روایی قابل‌قبول توسط اساتید مربوطه و ضریب آلفای کرونباخ 0.78 بهره‌گیری شد. به‌منظور تحلیل نتایج حاصل از پرسش‌نامه تعیین شیوه حکمرانی در سطح سازمانی، پاسخ‌ها وارد نرم‌افزار spss شد و سپس با استفاده از آزمون‌های فریدمن، دانکن و تجزیه واریانس مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که از ده کارکرد فرعی حکمرانی، نه کارکرد دارای شیوه حکمرانی سلسله‌مراتبی می‌باشند درحالی‌که چهار کارکرد دارای شیوه حکمرانی شبکه‌ای و فقط یک کارکرد دارای شیوه حکمرانی بازاری می‌باشد. همچنین، به‌منظور تعیین رژیم حکمرانی در حوزه آبخیز زاینده‌رود از روش تحلیل شبکه اجتماعی (sna) استفاده شد. نتایج تحلیل شبکه نهادی نیز نشان داد که رژیم حکمرانی کنونی در حوزه آبخیز زاینده‌رود، رژیم رانت خواه متمرکز می‌باشد که از خصیصه‌های شیوۀ حکمرانی سلسله‌مراتبی تلقی می‌شود. در نهایت برای نیل به حکمرانی چندمرکزی، انتقال تصمیمات به فراحوضه و تلفیق شیوه‌های حکمرانی پیشنهاد شد.

investigating the mode and regime of water governance in the zayandeh rood river basin with an emphasis on the role of actors and key institutions

due to the occurrence of drought in the last decade and its intensification in recent years in iran and consequently in the zayandeh rood river basin, the sustainability of water resources has faced a serious challenge. in this regard, the sustainability of water resources will be realized with institutions appropriate to the conditions of the area and participating stakeholders. in order to reach this situation, it is necessary to know and examine the governance regime in the country’s watersheds. for this reason, in this research, the mode and regime of governance in the zayandeh rood river basin, which is a common strategic water resource in the country, is investigated and determined. to determine the governance method at the organizational level, a questionnaire with acceptable validity was used by the relevant professors and cronbach’s alpha coefficient was 0.78. n order to analyze the results of the questionnaire to determine the governance style at the organizational level, the answers were entered into spss software and then analyzed using the friedman, duncan and analysis of variance tests. the results showed that out of ten sub functions of governance, nine functions have a hierarchical mode of governance, while four functions have a network mode of governance and only one function has a market mode of governance. also, in order to determine the governance regime in the zayandeh rood river basin, the social network analysis method (sna) was used. the results of the analysis of the institutional network also showed that the current governance regime in the zayandeh rood watershed is a centralized rent seeking regime, which is considered one of the characteristics of the hierarchical governance style. finally, in order to achieve polycenteric governance, it was proposed to transfer decisions to the sub basin and integrate governance methods.