تاملی بر کارکرد معناییِ «پادگفتمان‌های دینی، اساطیری- استعاری» در پاره روایت‌های انتقادیِ رمان جزیره سرگردانی

پادگفتمان‌ها با موتیف‌های دینی، اسطوره‌ای و استعاری از متنوع‌ترین پادگفتمان‌ها در رمان جزیره سرگردانی به شمار می‌روند. رمان جزیره سرگردانی اثر دانشور از رمان‌های اجتماعی - سیاسی پس از انقلاب اسلامی است که نویسنده توانسته است با در نظر گرفتن شرایط ایران در دهه‌ 1350، به بررسی نیروهای اجتماعی و تحولات فکری نسل انقلاب بپردازد و تصویری واقع‌گرایانه از اوضاع اجتماعی ایران به دست دهد. دانشور در این رمان، برای بیان ایدئولوژی‌هایی نظیر ایدئولوژی آزادی، غرب‌زدگی، تضاد و شکاف طبقاتی، عدالت‌خواهی و... از آیات قرآنی، احادیث، داستان‌های ملی - اساطیر و پادهای استعاری تاثیر پذیرفته است. بررسی گونه‌ها و شگردهای عمق‌بخشی و توسعه‌ فکری، معنایی و فرهنگیِ پادگفتمان‌ها و ساختار آن‌ها، جهت شناخت و درک بهتر روایات، امری ضروری است؛ از این‌رو در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی انعکاس پادگفتمان‌های دینی، اساطیری و حماسی در رمان «جزیره‌ سرگردانی» مورد بررسی قرار گرفته‌است. داده‌های برآمده نشان‌گر آن است که نویسنده در برخی موارد برای تاکید و یا توجیه کردن گفتمان‌ها و یا متقاعد کردن و ترغیب مخاطب خود از پادها کمک گرفته است. مثلاً برای مخالف با غرب‌زدگی، در حالی‌که برخی از شخصیت‌ها پیروی از غرب و تقلید از آن را تنها راه رهایی از مشکلات می‌دانند، به کار بردن آیات قرآنی، فرهنگ ایرانی اسلامی را یادآوری می‌کند و یا برای بیان مفهوم عدالت‌خواهی از داستان بهرام خرمدین و حماسه عاشورا بهره گرفته است. او توسط این شگرد، موجب تقویت و حمایت گفتمان‌های انتقادی می‌شود.

a reflection on the semantic function of religious, mythological-metaphorical counter-discourses in some critical narratives of the novel jaziresargardani

counter-discourses with religious, mythological and metaphorical motifs are among the most diverse counter discourses in the novel jazire sargardani. the novel jazire sargardani by daneshvar is one of the socio political novels after the islamic revolution, in which the author was able to examine the social forces and intellectual developments of the revolution generation, taking into account the conditions of iran in the 1950s, and give a realistic picture of iran's social situation. in this novel, to express ideologies such as the ideology of freedom, westernization, conflict and class divide, seeking justice, etc., the scholar has been influenced by quranic verses, hadiths, national stories mythologies and metaphorical antidotes. investigating the types and methods of deepening and intellectual, semantic and cultural development of counter discourses and their structure is essential for better understanding of the narratives; therefore, in this research, the reflection of religious, mythological and epic counter discourses in the novel jazire sargardani has been investigated with a descriptive analytical method. the emerging data show that in some cases, the author has used pods to emphasize or justify discourses or to convince and persuade his audience. for example, to oppose westernization, while some characters consider following the west and imitating it as the only way out of problems, using quranic verses reminds iranian islamic culture, or to express the concept of seeking justice from the story of bahram khorramdin and the epic. ashura has benefited. by this method, he strengthens and supports critical discourses.