از اسطوره تا روایت: جایگاه روایی بته جقه در نظام‌های گفتمانی اجتماعی-فرهنگی

امروزه در ایران و در برخی دیگر از کشورها بته جقه نقش و نمادی است که در بسیاری از گفتمان های هنری ازجمله مد، پوشاک، تزیینات، صنایع دستی، تبلیغات، بسته بندی کالا،جواهرآلات، کاشی و غیره دیده می شود. دربارة پیدایش این نقش که از چند هزاره پیش ازمیلاد بوده و تا به امروز جایگاه خود را حفظ کرده است تشتت آرا وجود دارد و آن را برگرفته از سرو، برگ نخل هندی، مخروط کاج هندی، آتش، سیمرغ، مرغی که سر در سینه فرو برده، بدن کرم ابریشم،..... می دانند. در حال حاضر می بینیم که نگاره بته از این نقوش به فرهنگ رفته است و در فرهنگ تولید گفتمان و بیان هویت می کند. امروزه این نقش مرزها را درنوردیده و از گفتمان ملی به بین المللی کشیده شده است. بته جقه متعلق به تجربه های فرهنگی و اسطورهای است، به عبارت دیگر، زمانی که از دید عناصر روایت سازی مورد مطالعه قرار می گیرد مشخص می شود که ریشه و منشا اسطورهایی دارد و روایت سازی می کند، با تولید روایت، گفتمان سازی نیز می کند. در حال حاضر مسئلۀ پژوهش این است که بته جقه چگونه شرایط روایی خود را درون گفتمان ها حفظ می کند؟ چگونه نقش و کارکرد گفتمانی خود را توسعه می بخشد؟ و چگونه با تثبیت کردن جایگاه خود توانسته است در طول تاریخ از گفتمان ملی به گفتمان بین المللی برسد، به عبارتی مشروعیت گفتمانی خود را چگونه به دست آورده است که سبب توسعه جایگاهش درون ساختارهای روایی و هویتی شده است به طوری که علاوه بر حفظ هویت خود در طول زمان، توانسته است آن را به فرهنگ های دیگر نیز انتقال دهد؟ برای پاسخ به سوال ها، براساس رویکرد نشانه معناشناختی گفتمان علاوه بر نشان دادن جایگاه ارزشی بته جقه، به تحلیل شرایط توسعۀ روایی آن درون فضاهای گفتمانی متعدد پرداخته شد. نتایج حاکی از آن است که بته جقه در نظام های اجتماعی هنری علاوه بر آنکه جایگاهش را حفظ می کند، با تولید حرکت و نو شدن آن را متحول می کند و هویت و ماندگاری خود را نه با تغییر که با ثبات به دست میآورد. بته جقه با تولید تخیل، دیالوگ بین طبیعت و فرهنگ را شکل می دهد و این گونه نظام ارزشی تولیدی خود را با اسطوره و تخیل پیوند می زند و از این طریق مرزها را درمی نوردد و به مرور از جایگاه ملی به جایگاه بین المللی پیش می رود.

from myth to narrative: paisley's narrative position in socio-cultural discourse systems

boteh jegheh is a symbol found in iran’s and some other countries’ artistic discourse. it has gone to culture to express identity. it has penetrated the borders to be drawn from the national discourses to the international ones. when it is studied from narrative point of view, it is clear that boteh jegheh has a mythological origin and creates a narrative and then a discourse. the problem is that, how has boteh jegheh gained its discourse legitimacy, which has caused the development of its position within the narrative and identity structures, and how has it been able to transfer itself to other cultures in addition to preserving its identity during the time passage? in order to answer the questions the semiotic approach of discourse was chosento show its value position. the results indicated that boteh jegheh achieves its identity and permanence not by change but by stability. it forms a dialogue between nature and culture, in this way it links its value with myth and imagination. as a result, it breaks the boundaries and gradually moves from a national position to an international one.