سناریونگاری به ‌مثابه روشی برای آزمایشگاه سیاستی (مطالعه موردی: ساختار نهادی سیاست علم و فناوری در ایران)

هدف این پژوهش، توسعه سناریونگاری به ‌عنوان روشی برای آزمایشگاه سیاستی است. به ‌این منظور ساختار نهادی سیاست علم و فناوری در ایران به‌عنوان مورد مطالعه، انتخاب و با 20 نفر از خبرگان و مطلعین سیاست علم ‌و فناوری در ایران، مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته انجام شد. همچنین برای سناریونگاری از روش هشت مرحله‌ای شوارتز استفاده شد. بر این اساس، دو عدم قطعیت کلیدی، 1- ساختار (باز/ بسته) و 2- قواعد رفتار (مشارکت همکارانه و مجادله منازعانه) و چهار سناریوی، 1- شبکه سیاستی مشارکتی، 2- نظام دولتی، 3- رویکرد رفع تکلیفی و 4- ساختار جزیره‌ای، شناسایی شد. همچنین پیامدهای هر سناریو، احصا و سناریوی مطلوب (سناریوی شبکه سیاستی مشارکتی) انتخاب شد. به‌این ترتیب، نشان داده شد که سناریونگاری به‌عنوان یک روش متداول در مطالعات آینده‌پژوهی می‌تواند با شناسایی پیامدهای یک سیاست، به‌مثابه روشی برای آزمایشگاه سیاستی نیز مورد استفاده قرار  گیرد. این ادعا از طریق بررسی یک مورد واقعی (ساختار نهادی سیاست علم‌وفناوری در ایران) به آزمایش گذاشته شد. به‌این ترتیب، مفهوم آزمایشگاه سیاستی به‌لحاظ روش‌شناسی، توسعه پیدا کرد. بر این مبنا، توصیه می‌شود که سیاست‌گذاران علم و فناوری پیش از اجرای هر سیاست در گستره جامعه و آزمون و خطای آن در عرصه عمومی، به ارزیابی پیامدهای آن در آزمایشگاه سیاستی، به روش‌های مختلف ازجمله روش سناریونگاری بپردازند.

scenario planning as a policy laboratory method: a case study of the institutional structure of science and technology policy in iran

this study aims to develop scenario planning as a method for policy laboratories. the institutional structure of science and technology policy in iran was selected as the case study, with in-depth, semi-structured interviews conducted with 20 experts and informants in iranian science and technology policy. schwartz’s eight-step scenario planning method was applied. based on this, two key uncertainties—1) structure (open/closed) and 2) rules of conduct (collaborative participation vs. contentious dispute)—were identified, leading to four scenarios: 1) collaborative policy network, 2) government system, 3) obligation-relief approach, and 4) island structure. the outcomes of each scenario were evaluated, and the most desirable scenario, the collaborative policy network, was selected. this study demonstrates that scenario planning, a widely used method in foresight studies, can also function as a policy laboratory by assessing the potential consequences of a policy. it is recommended that science and technology policymakers evaluate policy outcomes in a policy laboratory through methods like scenario planning before implementing them broadly and subjecting them to public trial and error.