حجاب، فرهنگ‌پذیری و گفتمان‌سازی تمدن اسلامی

زمینه و هدف: در تمدن اسلامی، حجاب به‌عنوان عنصری برای تامین کرامت انسانی، تقویت پیوند‌های اجتماعی و حفظ ارزش‌‌های اخلاقی موردتوجه بوده و رعایت حجاب به‌عنوان نمادی از تمدن نوین اسلامی موردتوجه جهان قرار گرفته‌است. این پژوهش با توجه‌به تاثیر حجاب در گفتمان‌سازی تمدن اسلامی، به چگونگی نقش‌آفرینی حجاب به‌عنوان یک فرهنگ دینی در این زمینه می‌پردازد. روش: این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و با رویکرد کیفی و بهره‌گیری‌از روش تحلیل محتوای جهت‌دار با مصاحبه نیمه‌ساختاریافته از خبرگان مطلع از موضوع که به‌شیوه هدفمند مبتنی‌بر معیار شامل اساتید دانشگاه مرتبط با رشته‌‌های فرهنگی و فعالان امور پژوهشی اسلامی زنان و درحد اشباع نظری به تعداد 17 نفر انتخاب شده‌اند، صورت گرفت و برای روایی از سه شاخص اعتمادپذیری، اطمینان‌پذیری و تاییدپذیری استفاده‌شد. یافته‌ها: در پاسخ به پرسش «چگونگی نهادینه‌سازی فرهنگ حجاب در جامعه» 66 مفهوم در 10 مقوله به‌عنوان راهکار مطرح شد، در پاسخ به پرسش «نقش گفتمان‌سازی حجاب در تمدن‌سازی اسلامی» 24 مفهوم در 4 مقوله به‌دست آمد و برای پاسخ به پرسش «نقش حجاب در تمدن‌سازی اسلامی» 39 مفهوم در 7 مقوله مطرح شدند. نتایج: چگونگی ترویج حجاب ازسوی مشارکت‌کنندگان با تکرار ارزش حجاب در طولانی‌مدت، اقدامات حمایتی خانواده، آموزش پذیرش حجاب، آگاهی‌بخشی، ارائه الگو‌های مثبت از افراد با حجاب، استفاده‌از هنر و رسانه برای ترویج حجاب، استدلال منطقی برای پذیرش حجاب، نقش حمایتی دولت، تقویت جنبه‌‌های دینی حجاب و توجه‌به جنبه‌‌های زیبایی‌شناختی حجاب مطرح شد. نقش گفتمان‌سازی حجاب در تمدن‌سازی اسلامی با اقداماتی مانند معرفی دستاورد‌های زنان موفق، گفتمان هویتی، دینی و اخلاقی، حجاب گفتمان غیرکلامی و گفتمان‌سازی حجاب در رسانه و نقش حجاب در تمدن‌سازی اسلامی با اقداماتی چون حجاب نماد تمدن اسلامی، وجود زنان موفق باحجاب نماد تمدنی، حجاب شیک و جذاب، گفتمان‌سازی تمدنی حجاب، حضور زن با حجاب در مجامع جهانی، حجاب رسانه تمدنی و حجاب نماد هویت و تمدن اسلامی دسته‌بندی شدند.