الگوی کاربرد هوش مصنوعی در توسعه اشراف اطلاعاتی برای مقابله با مواد روان‌گردان جدید در فضای سایبری

زمینه و هدف: با گسترش فضای سایبر، باندهای مجرمانه از روش‌های پیچیده‌تری برای توزیع مواد روانگردان جدید استفاده می‌کنند. توسعه اشراف اطلاعاتی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند به شناسایی این باندها و رهگیری جریان‌های مالی و ارتباطی آن‌ها کمک کند. این پژوهش با هدف ارائه الگوی پارادایمیِ کاربرد هوش مصنوعی و جایگاه آن برای مقابله با این تهدیدات و تقویت ظرفیت اطلاعاتی در کشف و پیشگیری از جرائم سایبری مرتبط با مواد روانگردان جدید انجام شد.روش: این تحقیق دارای ماهیتی اکتشافی است که با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد (اشتراوس و کوربین) انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان حوزه‌های پلیس فتا، مبارزه با مواد مخدر، متخصصین هوش مصنوعی و تحلیل‌گران فضای سایبری بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و اشباع نظری در مصاحبه بیستم محقق شد. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با بهره­گیری از روش تحلیل مضمون در بستر نرم‌افزار maxqda تحلیل شد. همچنین برای افزایش دقت و کشف الگوهای پنهان، از الگوریتم‌های هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها استفاده گردید که موجب ارتقای اشراف اطلاعاتی و شناخت دقیق‌تر راهبردهای مقابله با تهدیدات مواد روانگردان جدید در فضای سایبر شد.یافته‌ها: عوامل علی شامل ضعف نظارت سایبری و بهره‌گیری باندها از فناوری‌های نوین بود. خلاهای قانونی و محدودیت‌های فنی به‌عنوان عوامل زمینه‌ای، و مشکلات تبادل اطلاعات و نبود بانک‌های اطلاعاتی یکپارچه به‌عنوان چالش‌های مداخله‌گر شناسایی شد. یافته­ها نشان داد مقابله با تهدیدات ناشی از باندهای مواد روان‌گردان، بهره‌گیری از هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های مالی، رصد شبکه‌های اجتماعی و شناسایی الگوهای فعالیت‌های مشکوک می‌تواند به شناسایی سریع‌تر و دقیق‌تر فعالیت‌های غیرقانونی و کمک به تصمیم‌گیری‌های موثر در مقابله با این تهدیدات منجر شود.نتیجه‌گیری: هوش مصنوعی از طریق تحلیل پیشرفته داده‌ها و پیش‌بینی رفتارهای باندهای مجرمانه، نقش مهمی در افزایش اشراف اطلاعاتی و مقابله با جرائم سایبری دارد. پیشنهاد کلیدی این تحقیق، ایجاد سامانه‌ای یکپارچه مبتنی بر هوش مصنوعی برای رصد و تحلیل داده‌های مرتبط با فعالیت‌های مجرمانه و توسعه شبکه اطلاعاتی میان سازمان‌های امنیتی و فناوری‌محور است که امکان مداخله سریع و هدفمند را فراهم کند.

the paradigmatic model of artificial intelligence application and its role in developing information dominance to counter new psychoactive substances (nps) in cyberspace

background and aim: with the expansion of cyberspace, criminal networks have adopted more sophisticated methods for distributing new psychoactive substances. developing ai-based information dominance can help identify these networks and track their financial and communication flows. this research aims to present a paradigmatic model for the application of artificial intelligence and its role in countering these threats while enhancing intelligence capabilities in detecting and preventing cybercrimes related to new psychoactive substances.method: this study has an exploratory nature, conducted using a qualitative approach and grounded theory method (strauss and corbin). participants included experts in the fields of cyber police, drug enforcement, ai specialists, and cyber analysts, selected through purposive sampling, with theoretical saturation achieved by the twentieth interview. data were collected through library research and semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis in maxqda software. additionally, ai algorithms were employed to enhance accuracy and uncover hidden patterns, improving information dominance and providing a deeper understanding of strategies to counter nps threats in cyberspace.results: causal factors included weak cyber surveillance and criminal networks’ use of modern technologies. legal gaps and technical limitations were identified as contextual factors, while challenges such as information-sharing barriers and the lack of integrated databases were categorized as intervening conditions. the findings revealed that countering threats from psychoactive substance networks requires leveraging ai in financial data analysis, monitoring social networks, and identifying suspicious activity patterns, enabling faster and more accurate detection of illegal activities and supporting effective decision-making.conclusion: artificial intelligence plays a crucial role in enhancing information dominance and combating cybercrimes through advanced data analysis and predictive modeling of criminal network behaviors. the key recommendation of this study is the establishment of an integrated ai-based system for monitoring and analyzing crime-related data, along with the development of an information network among security and technology-driven organizations to enable rapid and targeted interventions.