تدوین الگوی مسئله‌یابی راهبردی در نظام جمهوری‌ اسلامی‌ ایران

زمینه و هدف: جمهوری ‌اسلامی ‌ایران ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ کشورها دارای مسائلی مرتبط‌با انتخاب‌های تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز است که به ‌امور کشور سمت‌وسو داده و در طولانی‌مدت، تکلیف و جهت حرکتی نظام را تعیین می‌کنند. مقاله حاضر با هدف تدوین الگوی مسئله‌یابی راهبردی در نظام جمهوری‌اسلامی‌ایران، به‌دنبال آن است که ‌این مسائل طی چه فرآیندی شکل گرفته، ساخته و پرداخته شده و در دستورکار خط‌مشی‌گذاری یا تصمیم‌گیری قرار می‌گیرند و چه عواملی باعث می‌شود که از مجموع مسائل بسیار که پیش روی خط‌مشی‌گذاران قرار دارد، برخی‌از مسائل مورد‌عنایت واقع شده و به برخی‌از مسائل توجهی نمی‌شود.روش: ﻧﻮع پژوهش ﺣﺎﺿﺮ، کاربردی و رویکرد آن آمیخته با روش توصیفی تحلیلی است. داده‌های پژوهش به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی (مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسش‌نامه) گردآوری شده و اطلاعات به‌دست‌آمده در بخش کیفی به‌روش تحلیل مضمون و با کمک نرم‌افزار مکس. کیودی. ای و در بخش کمی، به‌روش تحلیل آماری و با کمک نرم‌افزار اس. پی. اس. اس. تجزیه‌وتحلیل شده‌است. روایی تحلیل مضمون به‌روش کدگذاری مستقل و پایایی پرسش‌نامه‌ها با آلفای کرونباخ محاسبه شده و برای نمونه‌گیری در بخش کیفی، از روش نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری استفاده شد. مشارکت‌کنندگان در مصاحبه‌ها، 10 نفر از اساتید خبره در حوزه سیاست‌گذاری و خط‌مشی‌گذاری بودند و در بخش کمی نیز پرسش‌نامه‌ها بین 20 نفر از افراد خبره و تحصیل‌کرده در حوزه‌های مرتبط توزیع شد.یافته‌ها: الگوی مسئله‌یابی راهبردی در جمهوری‌اسلامی‌ایران تحت‌تاثیر مستقیم چهار بُعد اساسی محیطی و زیرمولفه‌های آن قرار دارد که عبارتند از: منابع تشخیص و پیش‌بینی مسائل راهبردی، مشخصه‌ها و ابعاد مسائل راهبردی، عوامل موثر بر مسئله‌یابی راهبردی و معیارهای راهبردی‌شدن مسائل. هریک از این ابعاد محیطی، دارای مولفه‌هایی هستند که پس از بررسی‌های میدانی، استخراج و نهایی شده و در الگوی پژوهش به آنها پرداخته شده‌است.نتایج: فراگرد مسئله‌یابی راهبردی، یک فراگرد چرخه‌ای بوده که از دوران نهفتگی آغاز شده و به دستورگذاری مسائل ختم می‌شود و با اجرای تصمیمات راهبردی و یا خط‌مشی‌ها، منجر به ‌ایجاد و تولید مسائل جدید می‌شود؛ بنابراین، مسائل پیوسته درحال رشد و نمو هستند و هرچه رشد آنها بیشتر شود، سطح پیچیدگی و در‌هم‌تنیدگی آنها با سایر مسائل نیز بیشتر خواهد‌شد. ازجمله مهم‌ترین عوامل مهم و موثر در الگوی مسئله‌یابی راهبردی را می‌توان چارچوب‌های ذهنی و ادراکی که ذهنیت راهبردی افراد تاثیرگذار را شکل می‌دهد، حاکمیت تفکر راهبردی بر ارکان حکومت اعم‌از قوای سه‌گانه، نهادها، ارگان‌ها و احزاب سیاسی، توجه به تشخیص عامه مردم و مصلحت عوام، تاثیر گروه‌های اجتماعی مختلف در جامعه بر سوگیری نظرات و تصمیمات سیاست‌گذاران، هدایت و مدیریت رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، رصد و دیده‌بانی تحولات محیطی در سطح داخلی و خارجی (بین‌المللی)، وجود زیرساخت‌های مادی و معنوی قوی و مُکفی و ارزش‌ها و اهداف راهبردی حاکم بر نظام برشُمرد.

developing a strategic issue-finding model in the system of the islamic republic of iran

background and purpose: the islamic republic of iran, like other countries, has issues related to decisive and fateful choices that give direction to all the country’s affairs and determine the task and direction of the system in the long term. the present article, with the aim of developing a model of strategic issue-finding in the islamic republic of iran, seeks to find out the processes through which these issues are formed, constructed and addressed, and are included in the policy-making or decision-making agenda, and what factors cause the set of many and numerous issues facing the policy makers, some issues are taken care of and some issues are not paid attention to.method: the type of present research is applied and its approach is mixed with descriptive-analytical method. the research data was collected by both library and field methods (semi-structured interview and questionnaire) and the information obtained in the qualitative part was analyzed by thematic analysis with the help of maxqda software and in the quantitative part by the statistical analysis method with the help of spss software has been analyzed. the validity of the theme analysis was calculated by independent coding method and the reliability of the questionnaires was calculated with cronbach’s alpha. the statistical population in the interview section was 10 expert professors in the field of policy making and in the quantitative section, the questionnaires were distributed among 20 expert and educated people in related fields, and for sampling, the sampling method was used. it was used purposefully until reaching theoretical saturation.findings: the pattern of strategic problem-solving in the islamic republic of iran is directly influenced by four basic environmental dimensions and its following components, which are: sources of creation and production of strategic problems, characteristics and dimensions of strategic problems, factors affecting strategic problem-solving and criteria for strategic issues. each of these environmental dimensions have components that are extracted and finalized after field investigations, which are discussed in the research model.results: the process of strategic problem-finding is a cyclical process that starts from the latent period and ends with the ordering of problems, and with the implementation of strategic decisions or policies, it leads to the creation and production of new problems. therefore, the problems are constantly growing and developing, and the more they grow, the more their complexity and interweaving with other problems will increase. among the most important and effective factors in the strategic problem-solving model are the mental and perceptual frameworks that shape the strategic mentality of influential people, the rule of strategic thinking on the pillars of government, including the three powers, institutions, organizations, and political parties. paying attention to the recognition of the common people and the interests of the common people, the influence of different social groups in the society on the bias of the opinions and decisions of policy makers, directing and managing the media and social networks, monitoring and scanning environmental developments in the internally and externally (international) dimentions, the existence of strong and sufficient material and spiritual infrastructures. and values ​​and strategic goals governing the census system.