حوزه مبدا «نان» در اصطلاحات عامیانۀ فارسی: مفاهیم و انگیختگی‌های شناختی چندگانه

بررسی اصطلاحات عامیانه‌ای که افراد به‌هنگام برقراری ارتباطات و تعاملات اجتماعی با دیگران از آن‌ها استفاده می‌کنند، یکی از راه‌هایی است که می‌توان با آن از شیوۀ اندیشیدن افراد آگاهی یافت. هدف از این پژوهش توصیفی-تحلیلی، بررسی مفاهیم و تبیین انگیزه‌های شناختی در شکل‌گیری اصطلاحات عامیانه فارسی است که با حوزۀ عینی «نان» صورت‌بندی شده‌اند. داده‌های مورد نیاز این پژوهش از فرهنگ فارسی عامیانۀ نجفی (1387) استخراج شدند و در چارچوب دیدگاه‌های لیکاف و جانسون (1980) و کُوِچِش (2002) محک خوردند تا انگیختگی اصطلاحات از منظر سازوکارهای استعاره، مَجاز و دانش متعارف بررسی شود. تحلیل شواهد نشان داد که حوزۀ‌ عینی «نان»، موجب شکل‌گیری اصطلاحاتی عامیانه با مفاهیم «معیشت»، «شکرگزاری»، «حمایت»، «دخالت»، «مزاحمت»، «شرافت»، «دِین»، «خساست»، «اشتباه» و «فرصت‌طلبی» شده است. همچنین، نتایج این پژوهش نشان داد که اصطلاحات عامیانه شامل حوزۀ عینی «نان» بر پایۀ بیش از یک سازوکار شناختی صورت‌بندی شده‌اند و شکل‌گیری اصطلاحات بررسی‌شده را نمی‌توان تنها به یک عامل شناختی نسبت داد. از این رو، می‌توان گفت که اصطلاحات عامیانه شامل حوزۀ عینی «نان» انگیختگی شناختی چندگانه دارند.

bread as the source domain in persian colloquial idioms: concepts and multiple cognitive motivations

the study of the colloquial idioms, which are used to establish and maintain social relations with others, is a way to realize how people think. the following descriptive-analytical study aims at investigating the concepts and explaining the cognitive motivations in the persian colloquial idioms which include the word bread . the data required for the study were extracted from najafi’s persian folklore idioms (2008/1387) and analyzed within the approaches discussed by lakoff and johnson (1980) and kövecses (2002) to determine the cognitive motivations in the idioms in terms of metaphor, metonymy and conventional knowledge. findings showed that bread motivates the formation of the abstract concepts of income , gratitude , support , interference , troublesomeness , honor , owe , meanness , mistakes and opportunism in the idioms. the study, also, revealed that the idioms which contain the concrete domain of bread are conceptualized by more than one cognitive mechanism, and the formation of the idioms cannot be related to only one mechanism. hence, it could be concluded that idioms are motivated by multiple cognitive mechanisms.