کاربست دگرگونی واکه‌ای به مثابه راهبرد آوایی ارتقاء منزلت در جامعۀ مهاجرین ساکن شهرستان سنندج: جستاری در آوا‌شناسی‌اجتماعی

جستار حاضر با تاکید بر جایگزینی واکه /u:/ به جای /ʉː/. به بررسی تغییرات آوایی در گویش کردی مهاجران گویشور بومی کردی لیلاخی ساکن در سنندج می‌پردازد. به عبارتی هدف اصلی، بررسی میزان تاثیر عوامل اجتماعی بر تغییرات زبانی در یک بافتار اجتماعی است که با هدف بهبود جایگاه اجتماعی از طریق اعمال تغییراتی موسوم به «راهبردهای آوایی ارتقاء منزلت» است. لذا نگارندگان قصد دارند که از دریچۀ بررسی متغیرهایی مانند سن، جنسیت و وضعیت اجتماعی-اقتصادی به درک عمیق‌تری از مکانیسم‌های تغییر زبان و تاثیر آن‌ها بر هویت اجتماعی دست یابند. داده‌های پژوهش شامل 20 واژه در زبان کردی است که واکۀ مورد بررسی در جایگاه قلۀ هجای خوشۀ همخوانی قرار گرفته و فصل ممیز میان آن‌ها در دو گویش لیلاخی و اردلانی تنها در تظاهر آوایی این واکه نهفته است. جامعۀ آماری پژوهش نیز مشتمل بر 30 پرسش‌شونده هستند که به روش نمونه‌گیری نظام‌مند و با در نظر گرفتن توزیع همسان فاکتورهای جنسیت، سن و طبقۀ اجتماعی انتخاب شده و از آن‌ها خواسته شد هرکدام از واژه‌هایی که در اختیار دارند در قالب یک جمله یا اصطلاح بیان کنند. نتایج حاصل از تحقیق نشان می‌دهند که همبستگی منفی بین سن و استفاده از واکه /u:/ بیان‌گر رابطۀ معنادار میان این دو است بدین ترتیب که زبان ورزان جوان تر تمایل بیشتری به استفاده از گونۀ اردلانی به عنوان گونۀ معتبرتر دارند. در قسمت دیگر نیز مشخص شد که این تمایل در زنان به نسبت مردان و همچنین در اقشار مرفه تر جامعه به مراتب بیش از اقشار کم برخوردار می باشد. این یافته ها نشان دهنده تاثیر معنادار عوامل اجتماعی بر تغییرات زبان است و این پژوهش با ارائه مفهوم راهبردهای آوایی ارتقاء منزلت به عنوان چارچوبی نظری، به فهم بهتر پویایی های اجتماعی در تغییر زبان کمک می کند.

the application of vowel shift as a phonetic strategy for prestige saving among immigrants inhabited in city of sanandaj, a sociophonetic research

this paper focuses on the substitution of the vowel /u:/ for /ʉː/ and examines the phonetic changes in the kurdish dialect spoken by the migrant community of native speakers of the lailakhi dialect residing in sanandaj. the main objective is to investigate the extent to which social factors influence language change in a context aimed at improving social status through changes known as “phonological strategies for status elevation.” therefore, the authors aim to gain a deeper understanding of the mechanisms of language change and their impact on social identity by examining variables such as age, gender, and socio-economic status. the research data consists of 20 kurdish words in which the vowel under investigation appears in the coda of syllable clusters. the distinctive feature between the lailakhi and ardalani dialects lies solely in the phonetic manifestation of this vowel. the study’s sample group consists of 30 respondents, selected using a systematic sampling method that considers a balanced distribution of gender, age, and social class factors. each participant was asked to use the provided words in a sentence or expression. the results show a negative correlation between age and the use of the vowel /u:/, indicating a significant relationship between the two variables, where younger speakers tend to favor the ardalani variant, which is perceived as more prestigious. additionally, this tendency was found to be more pronounced among women compared to men and among higher socio-economic classes compared to lower socio-economic groups. these findings demonstrate the significant impact of social factors on language change. by introducing the concept of “phonological strategies for status elevation,” the study provides a theoretical framework that enhances the understanding of social dynamics in language change.