زبان و جامعه: تحلیل اجتماعی قرض گیری واژگانی زبان های فارسی و ترکی از یکدیگر در دوره‌ صفوی

دوره‌ صفوی یکی از دوره‎های مهم تاریخ ایران است که زبان‎های فارسی و ترکی در این دوره با یکدیگر در تعامل بودند. این مقاله، در چارچوب نظریۀ بازار زبان‎شناختی بوردیو، به بررسی کارکرد زبان‎های فارسی، ترکی و عربی در ایران دوره‌ صفوی و همچنین قرض‎گیری واژگانی زبان‎های فارسی و ترکی از یکدیگر می‎پردازد. به این منظور، وام‎واژه‎های زبان‎های فارسی و ترکی به روش تحلیل محتوا گردآوری و از منظر بازار زبان‎شناختی بوردیو تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‎دهد در دوره‌ صفوی سه زبان عربی، فارسی و ترکی با همدیگر همزیستی داشته‌اند. عربی زبان دین و علم بود و لغات و اصطلاحات مذهبی و علمی از آن زبان به زبان‎های فارسی و ترکی راه ‎یافته است. فارسی زبان شعر و ادب بود و در محافل ادبی مشروعیت داشت، واژه‎ها و اصطلاحات شعری و ادبی را به زبان ترکی قرض داده است و ترکی به عنوان زبان شاهان و ارتش، در حوزۀ قشون و دربار کاربرد داشت و لغات و عبارات نظامی و دیوانی را به فارسی عاریه می‎داد. بنابراین، تسلط هر یک از سه زبان فوق در عرصه‌ اجتماعی معین، ناشی از ذات آن زبان نبود بلکه از اقتدار و شایستگی گویشوران آن زبان در همان عرصه تاثیر می‌پذیرفت.

language and society: social analysis of lexical borrowing between persian and turkish languages in the safavid era

safavid era is one of the important periods in the history of iran, where persian and turkish languages interacted with each other. this article investigates the function of persian, turkish, and arabic languages in safavid era iran, as well as the lexical borrowing between persian and turkish languages, within the framework of bourdieu’s linguistic market theory. for this purpose, persian and turkish loanwords were collected by content analysis method and analyzed according to bourdieu’s linguistic market perspective. the results show that during safavid era, these three languages, coexisted with each other. arabic was the language of religion and science; and introduced religious, and scientific words and terms into persian and turkish. persian was the language of poetry and literature; it had legitimacy in the literary circles and has lent poetic and literary words and terms into turkish, and turkish as the language of shahs and army; was used in the army and court environment and has lent military and government words and terms into persian. therefore, the dominance of each of these languages in a certain social field is because of its speaker’s authority and competence in that field, not the nature of that language.