بازنمایی مولفه‌های هویت سرزمینی در شاهنامه: «مطالعه موردی داستان جمشید و ضحاک»

داستان جمشید و ضحاک سنگ بنای اولیۀ تمایز ایران و هویت ایرانی از سایر هویت‌‌هاست. نخستین بار در این داستان به غیریت سازی اشاره شده و هویت، جغرافیای مستقل ایرانی و همچنین مولفه‌‌هایِ منحصر به فردِ ایران و شاهان ایرانی بازنمایی می‌‌شود. فارغ از دوگانه‌‌هایی مانند فرّ کیانی شاهان ایرانی و خوی اهریمنی ضحاک، به‌‌مثابه خط اصلی تمایز و غیریت سازی هویت ایرانی؛ این تمایز به‌‌ویژه در بستر جغرافیا و هویت سرزمینی نیز خود را نشان می‌‌دهد. مانند تمایز ایران از سرزمین‌‌هایی همچون سرزمین تازیان یا هندوستان. نظر به اهمیت داستان در شکل‌‌دهی به رخدادها و روایت‌‌های بعدی شاهنامه، هدف این مقاله تبیین و بازنمایی مولفه‌‌های هویت سرزمینی ایران در داستان جمشید و ضحاک از رهگذر کاربستِ روش تحلیل گفتمان ون دایک است. از این منظر با کاربست روش یاد شده، ابیات منتخب از داستان با استفاده از راهبردهای گفتمانی تبیین شده‌‌اند. بر این اساس، نتایج حاصل از این پژوهش نشان دهندۀ آن است که ابیات منتخب از داستان جمشید و ضحاک هویت ایرانی در برابر هویت غیرایرانی را منطبق بر سرزمین و تمایز سرزمینی قرار داده که می توان آن را بخشی از فرایند هویت یابی ایرانیان دانست.

representation of territorial identity components in shahnameh (case study: the story of jamshid and zahhak)

the story of jamshid and zahhak is the primary cornerstone of distinguishing iranian identity from other identities. for the first time in this story, ferdowsi deals with differentiation and represents the identity and independent geography and also unique components of iran and iranian kings. despite of dualities like iranian king’s kiani far and zahhak’s demonic temper as the main line of differentiation of iranian identity, this distinction has shown itself especially in the context of geography and territorial identity. like distinction of iran from other lands such as arabia or india.regarding the importance of this story in shaping the subsequent events and the story line in iran’s national epic, the main purpose in which this article is written on is to explain and represent the components of iran’s territorial identity in the story of jamshid and zahak through the use of van dijk’s discourse analysis method. using the mentioned method, selected verses from the story were analyzed and explained by use of discourse strategies. based on this, the results of this research show that the selected verses from the story of jamshid and zahhak match the iranian identity against the non-iranian identity to the land and territorial distinction, which can be considered as a part of the process of identification of iranians.