بررسی مثنوی جواهرالاسرار رشید تبریزی و معرفی نسخه‌های آن

رشید تبریزی از شاعران پرکار و ناشناختۀ عصر صفوی در قرن 11 ه.ق است. از مفصل ترین و مهم ترین مثنوی های او جواهرالاسرار است که نسخه های خطی آن در کتابخانۀ ملی ملک (نسخۀ اساس مقاله) و دانشگاه تهران نگهداری می شود. این اثر درواقع رساله ای ادبی_علمی دربارۀ سنگ های قیمتی است که برخلاف جواهرنامه های معروف پیشین به نظم سروده شده است و برخی جنبه های داستانی و اساطیری و عقاید قدیم را نیز بازتاب داده است. در این پژوهش ضمن معرفی نسخه های خطی مثنوی جواهرالاسرار، با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ساختار این مثنوی و ارتباط آن با جواهرنامه های متقدم پرداخته شده. براساس بررسی های این جستار، مثنوی جواهرالاسرار در عین حال که از آثار دیگر اقتباس کرده و تاثیر پذیرفته است، برخی جواهرات و حکایت های منحصر به خود را دارد. همچنین به علت ارتباط ایران با هند و اروپا در زمان صفویه، برخی حکایت ها و منابع منظومه به این سرزمین ها ارتباط دارد.

the analysis of rashid tabrizi's javaher-al- asrar and introducing its manuscripts

rashid tabrizi is one of the most important and less prominent poets of the safavid era in the eleventh century. javaher-al- asrar is one of his significant verses whose manuscripts are preserved in malek national library and tehran university. this masterpiece is an academic and scientific piece on precious stones which is written in verse unlike the previous jewelry books in prose, reflecting the fictional and mythical views of the past. the present research employs a descriptive, analytical method to introduce the manuscripts and examine the structure of this book with the previous jewelry books. the results indicate that while the book is affected by the previous models, it also includes some unique gems and narratives. moreover, the book connects to europe and india due to iran’s international interactions during safavid era.