کردارهای گشتاسپ در منابع اساطیری ایران (اوستا، متون پهلوی و تاریخی و طومارهای نقالی)

در داستان‌های اساطیری و حماسی ملّی ایران، ساخت و ابداع بسیاری از نمودهای مدنی زندگی بشر به شاهان و بزرگان نسبت داده شده است. گشتاسپ کیانی، به عنوان پادشاهی که در تاریخ اساطیری ایران شخصیتی دوگانه دارد از این موضوع برکنار نمانده و برخی از جنبه‌های نوآوری بشری به وی منسوب شده است. در این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده، با بررسی متون مختلف اعم از اوستا، متن‌های دینی پهلوی، شاهنامه، متن‌های تاریخی و طومارهای نقالی، نمونه‌هایی از نوآوری‌ها و آداب و رسوم زندگی انسان ایرانی که در روزگار گشتاسپ مجال ظهور یافته‌اند استخراج شده است. در متن اوستا و متون پهلوی، به ندرت نشانه‌ای از کردارهای مدنی گشتاسپ به دست می‌آید؛ مگر ساخت آتشکده‌ها که با توجه به ظهور زردشت در زمان گشتاشب، نسبت دادن این موضوع به گشتاسپ توجیه‌پذیر می‌نماید؛ اما در متن‌های تاریخی، کارهایی چون بنیاد گذاشتن رسم دیوان، آبادگری زمین و... به گشتاسپ نسبت داده شده که به نظر می‌رسد همگی برساختۀ دوران اسلامی بوده است. در نتیجۀ تحقیق خواهیم دید که احتمالاً مورخان و مولفان متون تاریخی دورۀ اسلامی، برای زدودن چهرۀ اساطیری و ارائۀ تصویری تاریخی از گشتاسپ، برخی نوآوری‌های تاریخی بشر را به وی نسبت داده‌اند.

gestasp's deeds in iranian mythological sources (avesta, pahlavi texts and historical texts)

in the legends and national epics of iran, the construction and innovation of many civil aspects of human life have been attributed to kings and elders. gestasp kiani, as a king who has a dual personality, was not removed from this issue and some aspects of human innovation have been attributed to him. in this research, which was done with analytical descriptive method, by examining various avesta, pahlavi and historical texts, examples of innovations and customs of iranian human life that emerged during the gstasp era were extracted. the obtained results indicate that in the avesta and pahlavi texts, there is rarely a sign of gestasp's civil actions, and the only thing these sources have in common in the subject of the current research is the construction of fire temples, which according to the emergence of zoroaster. it is justified to attribute it to gestasp. in explaining the reason for the difference in the narrations in this regard in the pahlavi and historical texts, it can be said that it is possible that what is mentioned in the historical texts of the islamic era was created during this era. therefore, it seems that the historians and the authors of the texts have attributed some historical innovations to him in order to remove the mythological face and present a historical image of gestasp.