معرّفی و بررسی نسخة خطّی میامن التّرجمان و مونس الانسان

ابومطیع مکحول بن‌ فضل نسفی (م 318 ه..ق) کتابی با نام لولوئیّات به زبان عربی در موضوع زهد و عرفان و تصوّف دارد که تاکنون به چاپ نرسیده است. محمود بن حسن قاضی اعرج لولوئیّات را در قرن هشتم به فارسی برگردانده و آن را میامن التّرجمان و مونس الانسان نام نهاده است. در این اثر حدود 3436 گفتار از بزرگان صدر اسلام و عارفان نخستین قرون اسلامی با طبقه‌بندی موضوعی در 127 باب گردآمده و به نام بیش از 800 سالک، عارف و زاهد اشاره‌ شده است. علاوه بر آن قاضی اعرج آیات متعددی از قرآن کریم، ابیات عربی، فارسی و احادیث نبوی را برای تبیین موضوع‌های مختلف به عنوان شاهد، آورده است. میامن التّرجمان و مونس الانسان از زمان مترجم تاکنون ناشناخته مانده و در کتاب‌های فهرست نسخ خطّی، هیچ‌یک از نسخه‌های مختلف این کتاب معرّفی نشده است. این کتاب بی‌شک جزو منابع دست اوّل زهد و اخلاق اسلامی ایرانی است. از ترجمه‌ محمود بن حسن قاضی اعرج سه نسخه در دست است که هر سه در کتابخانه‌ ملی تاجیکستان موجودند و نیز دو نسخه یکی در لاهور و دیگری در ماوراءالنهر دیده شده که هیچ‌کدام در دست نیست. در این مقاله پس از معرّفی اجمالی قاضی اعرج و نسخه‌های میامن التّرجمان، برخی از ویژگی‌های رسم‌الخط نسخه‌ اساس و مشخّصات فکری، زبانی و ادبی آن با ذکر نمونه‌هایی ارائه می‌شود. روش پژوهش حاضر به شیوۀ اسنادی و کتابخانه‌ای و برپایۀ مقابله نسخ بدل با نسخه اساس و ثبت اختلاف نسخ است.

the introduction and investigation of the manuscript mayamin al-tarjoman wa munis al-insan

abu motie mahkul bin fazl nasafi (318 a.h.) [930 ad] had written a book called luluniat in arabic on subjects such as piousness and mysticism, which is not published yet. mahmoud bin hassan ghazi araj had translated luluniat into persian under a new title called mayamin al tarjoman va munis al insan. categorized into 127 subjects, this manuscript includes about 3,436 quotations and narrations by more than 800 companions and mystic figures from the beginning centuries of islam. in addition to chapters from quran, ghazi araj has shown so many arabic and persian verses as well as prophet's hadiths to explain different subjects. mayamin al tarjoman wa munis al insan has remained unknown from its translation time up to now. the name of this manuscript is not mentioned in any list books. this manuscript is undoubtedly one of the firsthand books on subjects such as piousness and islamic iranian ethics. three manuscripts of the translation by mahmoud bin hassan ghazi araj are available at international library of tajikestan. after brief introduction of ghazi araj and manuscripts of mayamin al tarjoman, this paper attempts to present some of the calligraphical features of the manuscript and its intellectual, linguistic and literary characteristics through exemplification. in this research, a documentary and library approach is being used based on the original work and pieces of evidence being extracted from it as well as the books by famous authors.