بررسی عوامل تاثیرگذار بر وقوع و تشدید بحران‌های اقتصادی در فضای جغرافیایی ایران

بررسی الگوهای اقتصادی در فضاهای مختلف نشان می دهد که روند تحولات اقتصادی به دوراز روندهای اجتماعی، سیاسی و ساختار روابط قدرت قابل تحلیل نیست. ازآنجاییکه شکل گیری روندهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به مرور و در یک بازه زمانی طولانی مدت شکل می گیرند، به همین علت این پژوهش سعی دارد، عوامل تاثیرگذار بر وقوع و تشدید بحرانهای اقتصادی در فضای جغرافیایی ایران را در بازه زمانی بعد از جنگ تحمیلی (1367) تاکنون را مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهد. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت توصیفی و تحلیلی است. بدین منظور با استفاده از روش تحلیل محتوا و با شیوه‌های مصاحبه عمیق، معیارها و زیرمعیارهای موثر بر بحران‌های اقتصادی در ایران توسط 14 نفر از اقتصاددانان مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. سپس وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها با استفاده از تکنیک دلفی توسط 30 نفر از متخصصین و خبرگان حوزه اقتصاد صورت گرفت. در نهایت با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی چانگ (fahpchang) ارزیابی و تحیل معیارها و زیرمعیارها صورت گرفت. طبق یافته‌های تحقیق، معیار شوک‌های بین الملی با وزن 0.541 بیشترین تاثیر و معیار کاهش در ارزش‌های اخلاقی، فرهنگی و سرمایه اجتماعی با وزن 0.005 کمترین تاثیر را بر وقوع و تشدید بحران‌های اقتصادی در ایران دارند. همچنین از بین زیرمعارها نیز زیرمعیار نوسانات نرخ ارز با وزن 0.339 بیشترین تاثیر را بر وقوع بحران‌های اقتصادی در ایران داشته است. نتایج تحقیق حاکی از آنست که هرچند معیار شوک‌های بین المللی رتبه اول را در بین معیارهای موثر بر وقوع بحران‌های اقتصادی کسب نموده است اما وزن زیرمعیارهای مربوط به نقش دولت در اقتصاد (بدهی دولت به بانک مرکزی و سایر بانک‌ها با وزن 0.2985 و اقتصاد دولتی با وزن 0.2909) نشان می‌دهد که این معیار نیز نقش مهمی بر وقوع بحران‌های اقتصادی در ایران داشته است.

investigating the factors affecting the occurrence and intensification of economic crises in the geographical space of iran

examining economic patterns in different spaces shows that the process of economic developments cannot be analyzed apart from social, political trends and the structure of powerrelations. in this regard, the present research seeks to examine the factors influencing the occurrence and intensification of economic crises in the geographic space of iran. the researchwas conducted using a descriptive-analytical method. to this end, utilizing the groundedtheory and deep interviews. the criteria and sub-criteria affecting economic crises in iran wereevaluated and analyzed by 14 economists. subsequently, those criteria and sub-criteria wereweighted using the delphi technique by 30 specialists and experts in the field of economics.finally, using chang's fuzzy analytic hierarchy process (fahpchang), the criteria andsub-criteria were evaluated and analyzed. according to the research findings, the internationalshocks criterion with a weight of 0.541 has the most significant impact, while the criterion ofthe decline in moral, cultural, and social capital values with a weight of 0.005 has the leastimpact on the occurrence and intensification of economic crises in iran. among the subcriteria,the exchange rate fluctuations with a weight of 0.339 has the most significant impacton the occurrence of economic crises in iran. the research results indicate that, although theinternational shocks criterion ranks first among the criteria affecting the occurrence ofeconomic crises, the weights of the sub-criteria related to the role of the government in theeconomy (government debt to the central bank and other banks) were 0.2985 and 0.2909,respectively. in other words, this criterion plays a significant role in the occurrence ofeconomic crises in iran.