ارزیابی شرایط محیطی تاثیرگذار در مکان گزینی سکونتگاه های باستانی (مطالعه موردی: شهرستان کهک)

شناسایی و مکان‌یابی سکونتگاه‌های باستانی یکی از مسائل کلیدی در باستان‌شناسی و مدیریت میراث فرهنگی است. یکی از موثرترین روش‌ها در این زمینه، تحلیل و مدل‌سازی ارتباط بین پارامترهای محیطی و مکان‌یابی سکونتگاه‌ها با بهره‌گیری از داده‌های مکانی و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی است. بر این اساس در این پژوهش بر مبنای پارامترهای محیطی، به شناسایی مناطق مستعد استقرار سکونتگاه‌های باستانی در شهرستان کهک پرداخته شده است. در این تحقیق از مدل رقومی ارتفاعی 30 متر srtm، نقشه زمین‌شناسی 1:100000 و لایه سایت‌های باستانی شناسایی شده در منطقه به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های تحقیق استفاده شده است. مهم‌ترین ابزارهای تحقیق، arcgis، terrset و superdecisions بوده است. همچنین در این تحقیق از مدل تلفیقی wlc-anp به‌منظور شناسایی مناطق مستعد استقرار سکونتگاه‌های باستانی استفاده شده است. بر اساس نتایج بدست آمده، حدود 403 کیلومترمربع از وسعت شهرستان کهک (معادل 48.6 درصد) به دلیل نزدیکی به منابع آبی همچون رودخانه‌ها و چشمه‌ها، همچنین دارا بودن شرایط طبیعی مناسب نظیر ارتفاع و شیب کم، دارای پتانسیل بسیار زیادی برای استقرار سکونتگاه‌های انسانی در دوران باستان بوده است. تطابق بالای پراکنش سایت‌های باستانی شناسایی‌شده با کلاس‌های دارای پتانسیل بالا (بیش از 94 درصد در کلاس‌های خیلی زیاد و زیاد)، بیانگر اعتبار و دقت بالای مدل به‌کاررفته در این مطالعه بود. با توجه به نتایج حاصله، روش به کاررفته از دقت بالایی برخوردار بود و می توانست به عنوان الگویی علمی در شناسایی و پیش بینی مناطق مستعد استقرار سکونتگاه های باستانی مورداستفاده قرار گیرد.

evaluation of environmental factors influencing the location of ancient settlements (case study: kahak county)

the identification and localization of ancient settlements is a key issue in archaeology and cultural heritage management. one of the most effective methods in this field is the analysisand modeling of the relationship between environmental parameters and settlement location using spatial data and geographic information systems (gis). accordingly, this study aims toidentify areas with high potential for ancient settlement in kahak county based onenvironmental parameters. in this research, the main datasets include a 30-meter srtm digitalelevation model, a 1:100,000 geological map, and a layer of known archaeological sites in theregion. the main tools used were arcgis, terrset, and superdecisions. a combined wlcanpmodel was applied to identify areas suitable for ancient settlement. according to theresults, approximately 403 square kilometers of kahak county (equivalent to 48.6% of thetotal area) have very high potential for ancient human settlement due to proximity to watersources such as rivers and springs, as well as favorable natural conditions such as low elevationand slope. the high correspondence between identified archaeological site distribution andhigh-potential classes (over 94% in the “very high” and “high” categories) indicates the strongaccuracy and reliability of the applied model. based on the obtained results, the appliedmethod demonstrates high accuracy and can be used as a scientific model for identifying andpredicting areas suitable for the establishment of ancient settlements.