ارزیابی اثرات کاهش سطح آب زیرزمینی بر پراکندگی پوشش گیاهی با مدل آنتروپی شانون(منطقه مورد مطالعه: شهرستان رشتخوار)

منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه‌خشک نقش حیاتی در پایداری پوشش گیاهی و نظام‌های معیشتی ایفا می‌کنند و افت آن‌ها پیامدهای اکولوژیکی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه دارد. این پژوهش با هدف بررسی روند تغییرات پوشش گیاهی و ارتباط آن با افت سطح آب‌های زیرزمینی در شهرستان رشتخوار طی دوره 1990 تا 2023 انجام گرفت. بدین منظور از داده‌های ماهواره‌ای لندست، شاخص نرمال تفاضلی پوشش گیاهی (ndvi) و مدل آنتروپی شانون برای تحلیل ناهمگونی فضایی استفاده شد. نتایج نشان داد سطح آب زیرزمینی طی سه دهه گذشته بیش از 50 متر افت داشته است. همزمان، مقدار آنتروپی شانون از 0.801 در سال 1990 به 0.924 در سال 2023 افزایش یافت که بیانگر تشدید پراکندگی فضایی و قطعه‌قطعه‌شدن پوشش گیاهی است. یافته‌ها آشکار ساخت که افزایش ناهمگونی پوشش گیاهی نه به معنای بهبود شرایط اکولوژیکی، بلکه ناشی از تغییرات کاربری زمین، جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر و فشارهای انسانی بر منابع طبیعی است. پیش‌بینی‌ها نیز نشان می‌دهد که در صورت تداوم شرایط کنونی، پیامدهایی نظیر فرونشست زمین، شور شدن آبخوان و کاهش شدید توان کشاورزی در افق 2050 محتمل خواهد بود. نتایج این پژوهش بر ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب و اصلاح الگوی کشت به‌عنوان پیش‌شرط‌های کلیدی برای پایداری اکوسیستم‌های خشک تاکید دارد.

evaluation of the impacts of groundwater level decline on vegetation cover dispersion using the shannon entropy model: a case study of roshtkhar county

groundwater resources in arid and semi-arid regions play a vital role in sustaining vegetation cover and livelihoods, and their decline entails extensive ecological and social consequences. this study aimed to examine the trends of vegetation cover changes and their relationship with groundwater level decline in roshtkhar county over the period 1990-2023. for this purpose, landsat satellite data, the normalized difference vegetation index (ndvi), and the shannon entropy model were used to analyze the spatial heterogeneity there. the results indicated that groundwater levels have declined by more than 50 meters over the past three decades. simultaneously, the shannon entropy increased from 0.801 in 1990 to 0.924 in 2023, reflecting the intensified spatial dispersion and fragmentation of the vegetation cover. the findings revealed that the increase in vegetation heterogeneity does not indicate improved ecological conditions but is rather driven by land-use changes, the replacement of water-intensive crops with less-demanding species, and human pressures on natural resources. the results also suggest that, if the current conditions persist, consequences such as land subsidence, aquifer salinization, and severe reductions in agricultural productivity are likely by 2050. this study underscores the necessity of integrated water resource management and crop pattern optimization as the key prerequisites for the sustainability of dryland ecosystems.