تحلیل ساختاری زیست‌پذیری بافت فرسوده شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر اهواز)

در دهه های اخیر، تداوم افت کیفیت محیطی در بافتهای فرسوده شهری، ساختارهای سنتیشهرهای ایران را با چالش های عمیق پایداری مواجه ساخته است. این دگرگونی، پیامد فرآیندهای پیچیدهای چون تغییرات ساختاری اقتصادی، جابجایی های جمعیتی، کاهش ارزش و ترک املاک و رشد ناهنجاریهای اجتماعی است. در چنین شرایطی، زیست پذیری بافت فرسوده با کاهش حس تعلق، رضایتمندی و برآورده نشدن نیازهای اساسی ساکنان تضعیف شده است. تحلیل ساختاری به‌عنوان ابزاری آینده‌نگر، امکان شناسایی عوامل کلیدی موثر بر زیست‌پذیری و روابط میان آن‌ها را فراهم می‌سازد. این روش با آشکارسازی تعاملات میان‌سیستمی، می‌تواند درک عمیق‌تری از ریشه‌های بحران‌های هویتی، ازخودبیگانگی و سرگشتگی شهری ایجاد کند. در نتیجه، تحلیل ساختاری رویکردی راهبردی برای تدوین سیاست‌های بازآفرینی شهری با محوریت بهبود کیفیت زندگی در بافت‌های فرسوده به شمار می‌رود. به همین منظور پژوهش حاضر باهدف تحلیل ساختاری زیست‌پذیری بافت‌های فرسوده شهری شهر اهواز با رویکرد آینده‌پژوهی انجام شده‌ است. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی است. داده‌ها و اطلاعات پژوهش با استفاده از دو روش اسنادی و میدانی گردآوری شده است. تعداد 4 بعد کلی (اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، زیست‌محیطی) و 32 متغیر جهت بررسی وضعیت آینده زیست‌پذیری بافت فرسوده شهری نهایی شده‌اند. نتایج این پژوهش با استفاده از تحلیل ساختاری و نرم‌افزار micmac، به شناسایی متغیرهای کلیدی موثر بر زیست‌پذیری بافت فرسوده شهر اهواز انجامید. متغیرهایی مانند نفوذناپذیری معابر، ساخت‌وساز غیرقانونی و کاربری‌های ناسازگار به عنوان متغیرهای استراتژیک شناسایی شدند. این متغیرها بیشترین نقش را در هدایت سیستم ایفا می‌کنند و تمرکز سیاست‌گذاری باید بر آن‌ها باشد. همچنین پایداری نسبی سیستم و نبود متغیرهای ریسکی، زمینه را برای مداخلات هدفمند و آینده‌نگر فراهم کرده است. بهره‌گیری از روش‌های ساختاری، مسیر برنامه‌ریزی شهری را به سمت تصمیم‌گیری‌های سیستمی و پیش‌دستانه هدایت می‌کند.

structural analysis of livability in urban old areas with a future studies approach: a case study of the old areas in ahvaz city

in recent decades, the continued decline in the environmental quality of deteriorated urban areas has posed significant sustainability challenges to the traditional structures of iranian cities. this transformation is the result of complex processes such as structural economic changes, population shifts, property devaluation and abandonment, and the rise of social disorders. under such conditions, the livability of deteriorated areas has been undermined by a weakened sense of belonging, decreased resident satisfaction, and unmet basic needs. structural analysis, as a foresight-oriented tool, enables the identification of the key factors influencing livability and the relationships among them. by revealing inter-systemic interactions, this method can foster a deeper understanding of the roots of identity crises, urban alienation, and disorientation. consequently, structural analysis serves as a strategic approach for formulating urban regeneration policies focused on improving the quality of life in deteriorated fabrics. accordingly, the present study aims to conduct a structural analysis of the livability of the deteriorated urban fabrics in ahvaz using a future research approach. the research is applied in its objective and descriptive-analytical in nature and method. the data were collected through both documentary and field methods. a total of four main dimensions (economic, social, physical, and environmental) and 32 variables were finalized to examine the future status of livability in deteriorated urban areas. through structural analysis and the micmac software, the study identified the key variables affecting the livability of the deteriorated urban areas in ahvaz. variables such as street impermeability, illegal construction, and incompatible land uses were recognized as the strategic variables that play the most influential roles in guiding the system and should be the focus of policymaking. furthermore, the relative stability of the system and the absence of risk variables create favorable conditions for targeted and future-oriented interventions. utilizing structural methods directs urban planning toward systemic and anticipatory decision-making.