بررسی سازوکار جوی حاکم بر رخداد گرد و غبارهای شدید جنوب شرق ایران

طوفانهای گردوغبار یکی از پدیده های جوی شدید هستند که در مناطق خشک و نیمه خشک جنوب شرق ایران به طور مکرر رخ می دهند. این پدیده ها علاوه بر تاثیرات منفی بر کیفیت هوا و سلامت عمومی، موجب اختلال در فعالیتهای اقتصادی و زندگی روزمره مردم میشوند. هدف از این مطالعه، بررسی سازوکارهای جوی حاکم بر رخداد گردوغبارهای شدید در این منطقه و شناسایی الگوهای غالب هواشناسی و کانونهای اصلی تولید و انتقال ذرات است برای این منظور از داده‌های 12 ایستگاه همدیدی واقع در منطقه طی بازه زمانی 2000 تا 2020 میلادی استفاده شد. برای شناسایی دوره‌های همراه با گردوخاک شدید دید افقی زیر 200 و 100 متر برای هر یک از ایستگاه‌ها انتخاب شد. پس از شناسایی دوره‌های غبارآلود منطقه، برای تحلیل شرایط جوی با مراجعه به مرکز میان مدت پیش‌بینی‌های جو اروپا (ecmwf) بخشera5 با تفکیک افقی 0.25×0.25 درجه جغرافیایی مقادیر مولفه‌های مداری و نصف النهاری باد، ارتفاع ژئوپتانسیل و فشار تراز دریا اخذ گردید. برای شناسایی مراکز و مسیر انتقال گردوخاک نیز از مقادیر aod سنجنده modis و مدل لاگرانژی پسگرد ذرات معلق (hysplit) بهره‌گیری شد. نتایج نشان داد 3 الگوی هواشناختی غالب کنترل کننده وضعیت جوی در زمان رخداد این پدیده در منطقه می‌باشد. به‌صورتی که با حاکمیت جریان شمالی در منطقه و افزایش سرعت باد در قسمت‌هایی از ایران مرکزی و شرق و شمال شرق ایران و با تقویت پرارتفاع تراز میانی ایران و تشکیل هسته تاوایی منفی و از طرفی تشکیل سلول کم ارتفاع در قسمت‌های جنوبی افغانستان و شمال پاکستان شرایط برای برداشت و انتقال ذرات به منطقه فراهم می گردد. وجود یک جریان زوجی که حاصل برهکنش جریان چرخندی و واچرخندی در منطقه بوده سبب رخداد گردوغبار در منطقه شده است که با حاکمیت جریانی جنوبی همراه می‌شود، ذرات گردوخاک را از روی تنگه هرمز به منطقه انتقال می‌دهد.همچنین، سه کانون اصلی تولید گردوغبار شناسایی شدند که در غرب افغانستان، دشت کویر و شرق شبه جزیره عربستان قرار دارند. این مطالعه نه تنها به درک بهتر سازوکارهای جوی حاکم بر رخداد گردوغبارهای شدید کمک می کند، بلکه می تواند در برنامه ریزیهای مدیریتی برای کاهش اثرات این پدیده و ارتقاء سیستمهای هشدار زودهنگام مورداستفاده قرار گیرد.

investigating the atmospheric mechanism of severe dust events in southeast iran

in a study aimed at examining the atmospheric conditions influencing severe dust storms in southeastern iran, the data collected from 12 satellite stations in the region from 2000 to 2020 were analyzed. the periods with severe dust were identified based on the horizontal visibility thresholds of 200 and 100 meters for each station. subsequently, the atmospheric conditions were analyzed using the data from the european center for medium-term weather forecasts (ecmwf) era5, focusing on wind components, geopotential height, and sea level pressure.the analysis of the synoptic maps revealed three dominant meteorological patterns influencing the weather conditions during severe dust occurrences in the region. the patterns included the presence of a northern current, increased wind speeds in central, eastern, and northeastern iran, strengthening of the middle-level pressure in iran, and the formation of a negative convection core. additionally, the formation of a low-altitude cell in southern afghanistan and northern pakistan contributed to the movement of dust particles to the region.the interaction of gyre and eddy currents in the region, along with the dominance of a southerly current, facilitated the transport of dust particles from the strait of hormuz to the region. the study identified three primary dust control centers in southeastern iran, located in western afghanistan, the desert plain, and the eastern arabian peninsula.in conclusion, the study highlights the importance of understanding atmospheric patterns and currents in predicting and managing severe dust events in the region. key factors such as wind patterns, pressure systems, and the geographical features of the neighboring countries play a significant role in the transportation and distribution of dust particles in southeastern iran.