تحلیل کتاب‌سنجی و مرور ادبیات شهر اسفنجی به‌عنوان مفهومی نوظهور در مدیریت پایدار آب شهری

بیان مسئله: شهر اسفنجی رویکردی‌ جامع از مدیریت پایدار آب شهری است که در چند سال اخیر به منزله راهبردی اساسی در راستای حل چالش‌های آبی و زیست‌ محیطی مورد توجه پژوهشگران سراسر جهان قرار گرفته است.هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی روند پیشرفت تحقیقات مرتبط با شهر اسفنجی به روش کتاب‌سنجی انجام شد.روش: جامعه آماری کلیه اسناد مرتبط با شهر اسفنجی است که در پایگاه استنادی wos نمایه شده‌اند. در این راستا به‌منظور دستیابی به تعداد پژوهش‌های انجام شده، جستجوی اصطلاح sponge city بدون محدودیت زمانی و یا نوع سند صورت گرفت و در نهایت اسناد گردآوری شده با استفاده از نرم‌افزار vosviewer تجزیه و تحلیل شد.یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، 614 سند در سال‌های 2005 تا 2023 در حوزه شهر اسفنجی منتشر شده که پژوهش‌ها به‌طور مستمر افزایش داشته است. 99.8 درصد اسناد به زبان انگلیسی است. از طرفی با افزایش تعداد اسناد، تعداد استنادهایی هم که توسط مقالات کسب شده، افزایش یافته که پراستنادترین مقاله با 260 استناد در سال 2018 منتشر شده است. همچنین مجله water با انتشار 88 سند، پژوهشگری با نام jia, h. f. با انتشار 17 سند و کشور چین با انتشار 388 سند بیش‌ترین تولیدات علمی مرتبط با شهر اسفنجی را داشته‌اند. بر اساس نقشه هم‌رخدادی کلمات کلیدی؛ شهر اسفنجی، مدیریت، توسعه کم‌اثر، کارایی و عملکرد رواناب رگبارها، پرتکرارترین کلمات کلیدی شدند.نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر توانسته است با شناسایی روندهای نوظهور و در حال رشد حوزه شهر اسفنجی راه‌گشای سایر پژوهشگران برای انجام پژوهش‌های کاربردی بیش‌تر و موفقیت مدیران و متخصصین شهری در به‌کارگیری مفهوم شهر اسفنجی به‌عنوان زیربنای اندیشه فراگیر مدیریت پایدار آب شهری باشد. نتایج مقاله حاضر از دو بُعد نظری و مدیریتی حائز اهمیت است. از دیدگاه نظری، این مطالعه به شناسایی پرکاربردترین و اثرگذارترین نویسندگان، منابع، موسسه‌ها و کشورها و اثرگذارترین تولیدات علمی در حوزه شهر اسفنجی پرداخته و ساختار مفهومی آن را آشکار ساخته تا محققان دیدگاهی جامع از ساختار علمی در این حوزه پیدا کنند و مهم‌ترین مفاهیم مورد مطالعه در این حوزه را در بازه‌های زمانی مختلف شناسایی کرده تا پژوهشگران را با روند تکامل دانش در این حوزه و مسیرهای پژوهشی پیش‌برو آشنا سازد. از نظر مدیریتی نیز یافته‌های این مطالعه بیان‌گر اهمیت شهر اسفنجی به‌عنوان ایده‌ای نوین به‌منظور مدیریت پایدار آب شهری است که می‌تواند مورد توجه مدیران و برنامه‌ریزان شهری، طراحان شهری، کارشناسان محیط زیست شهری، متخصصین حوزه آب و سایر پژوهشگران قرار گیرد

bibliometric analysis and literature review of sponge city as an emerging concept in sustainable urban water management

introduction: water resources management is a vital issue in sustainable urban development. improper water management resulting from rainstorms in cities leads to flooding and flood flow, lack of healthy urban water, soil erosion, and pollution of water bodies. in this way, the lack of proper management and insufficient control of urban floods can cause many problems, such as the spread of infectious diseases and homelessness or the death of people. sponge city is a comprehensive approach to sustainable urban water management, which, in recent years, has attracted the attention of researchers worldwide as a basic strategy for solving water and environmental challenges. considering the background of the sponge city concept along with the frequency of urban floods, this concept has drawn more attention to itself in recent years, which has led to the development of the sponge city research area and turned it into a hot research topic in the field of urban water management. in this context, the sponge city is one of the concepts china has achieved regarding sustainable water management. the sponge city combines all existing concepts and technologies and uses green-blue infrastructure to deal with water shortages and reduce flood risks. the word sponge symbolizes a porous structure that absorbs and releases water in line with the primary goals of the concept (rainwater management and urban flood control). in this regard, the present study was conducted to investigate the progress of research related to sponge city using a bibliometric method.methodology: the present research is descriptive-analytical in nature and method, carried out by bibliometric method. bibliometric analysis is an effective method for quantifying scientific publications using statistical methods. this method is a common tool of systematic analysis in various fields, whose purpose is to evaluate the state of research and trends of a specific subject and identify future research directions to guide researchers. bibliographic analysis identifies scientific publications through a series of methods, such as the output of different publications, countries, institutions, authors, and citation analysis, as well as paths more focused on content analysis and research evolution. in this context, the statistical community of the research consists of all scientific documents related to the field of sponge city, which are indexed in the wos reference database. the wos database is one of the most important and comprehensive academic databases. it includes numerous publications in different fields, so some consider this citation database the world’s number one citation database and the most important source for conducting bibliographic studies. thus, the term sponge city was searched in the wos reference database (and on december 8, 2023) without a time limit or document type to retrieve the current research records. finally, the collected documents were analyzed using vosviewer software. vosviewer is a software for drawing and displaying bibliometric maps with an emphasis on different aspects of research components, and two general categories of analysis are performed in this method: performance analysis and scientific map drawing. performance analysis helps to identify the contribution of each research component (authors, institutions, countries, and journals), and the output of drawing a scientific map is to determine the relationships between the research components. in general, to answer the research questions and perform bibliometric analysis, the five-step method of zupic and cater (2015) was used in the present study.results: based on the research findings, 614 documents were published in sponge city between 2005 and 2023, which has continuously increased. 99.8% of the papers are in english.