تبیین مولفه های عدالت فضایی – کالبدی شهر عدالت محور با تاکید بر نظریه دانش – قدرت، نمونه موردی :مناطق 5گانه شهر رشت

بیان مسئله: امروزه جستجو برای عدالت و مبارزه با بی‌عدالتی به دلیل وجود نابرابری‌های عظیم اجتماعی و اقتصادی، به یکی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌ریزی تبدیل شده است که در این راستا شناسایی نقش قدرت‌ها و تاثیر آن بر خلق فضاهای عدالت‌محور شهری، موجب افزایش کیفیت زندگی می‌گردد.هدف: . هدف اصلی این پژوهش، تبیین بررسی و مقایسه مولفه‌های دستیابی به عدالت فضایی کالبدی در مناطق 5 گانه شهر رشت با تاکید بر نظریه دانش-قدرت فوکو است.روش: این پژوهش تحقیقی از نوع کاربردی- توسعه‌ای است و نوع نظریه در این پژوهش اثباتی-محتویی است. راهبرد کلی این تحقیق، راهبردی ترکیبی است و با استفاده از رویکرد کیفی به تبیین مفاهیم نظری می‌پردازد. بر اساس چهارچوب مفهومی پژوهش، شاخص‌های بدست آمده شامل دانش فضایی، هدایت -کنترل و مشارکت و همچنین جامعه‌ آماری شامل شهروندان شهر رشت می‌باشد که نمونه‌گیری از جامعه آماری شهروندان بصورت تصادفی انجام شد‌ه‌است. برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شده‌است و حجم نمونه معادل 384 نفر بدست آمده‌است. نتایج آماری در دو مبحث یافته‌های توصیفی و یافته‌های استنباطی بیان شده‌است. در مبحث توصیفی با استفاده از آماره‌های فراوانی، میانگین، انحراف معیار و درصد فراوانی، به توضیح و تفسیر متغیرهای اصلی پرداخته شد و در مبحث استنباطی، با استفاده از تکنیک مدلسازی معادلات ساختاری، مدل پژوهش مورد بررسی قرار گرفت.یافته‌ها: در بررسی مفاهیم شهر عدالت‌محور مشخص گردید برای حرکت اصولی برنامه‌ریزی ، شناسایی نقش قدرت‌ها و نیروهای اثر‌گذار در جامعه ضروری است. در واقع شهر عدالت محور با فراهم کردن یک چهارچوب قدرت‌دهنده برای بازیگران شهری، کیفیت زندگی را در شهرها بهبود می‌بخشد. بنابراین درک ساختار قدرت مسلط و ایجاد یک نظام کنترل و نظارت با استفاده از دانش فنی و مشارکت مردمی می‌تواند منجر به دستیابی به شهر عدالت‌محور بر مبنای نظریه دانش – قدرت گردد.   نتیجه‌ گیری: با بررسی و تحلیل مولفه‌ها و شاخص‌های فضایی-کالبدی شهر عدالت‌محور با تاکید بر نظریه دانش –قدرت در مناطق پنج‌گانه شهر رشت، مشخص گردید که تقریبا تمامی این مولفه‌ها و شاخص‌ها در تمامی مناطق این شهر کمتر از میانگین متوسط است. هرچند دانش فضایی یا همان عقلانیت فنی تا حدی توانسته است نسبت به دو مولفه دیگر یعنی هدایت-کنترل و مشارکت، میانگین بالاتری را در سطح شهر به خود اختصاص دهد. بنابراین نتایج این پژوهش بیانگر آن است که با ارتقاء این مولفه‌ها و شاخص‌ها یعنی از طریق ارتقاء دانش فضایی (عقلانیت فنی)، هدایت و کنترل (انضباط) و مشارکت شهروندی و با گام برداشتن به سمت شکل‌های کامل‌تر تصمیم‌سازی، می‌توان از شدت بی‌عدالتی در شهرکاست.

explanation of the physical -spatial justice components of a justice-oriented city with an emphasis on the knowledge - power theory, case study: the five districts of rasht city

introduction: human life and the historical course of civilization have always been subjected to concepts such as justice and equality. although the concept of justice is more than fair distribution and is considered a kind of social value, due to its content, there is no universal definition of justice, and it takes on different meanings depending on the social and geographical conditions. however, spatial justice theories emphasize its spatiality. today, with the rapid growth of urbanism and excessive attention on the planning process, spatial inequalities derived from social and economic inequalities lead to the collapse of the balance of urban systems, the lack of content of urban planning measures, and unbalanced and unequal access to the district. therefore, since the spatial organization in cities is influenced by the economic, social, political and cultural functions of the society, if these structures are formed based on justice, we will witness its impact in urban spaces, and its consequences can be spatial justice, and he pointed out equality in the distribution of services and resources in cities. in fact, spatial justice is the fair distribution of socially valuable resources such as power, environmental goods, and social services throughout space. in the public sphere, social claims can be negotiated and discussed, allowing multiple voices to be heard in the city. according to michel foucault, what sustains power and makes it acceptable is the fact that this power is productive, induces pleasure, shapes knowledge, and produces discourse. so it should be considered productive. a network that passes through the entire social body. with these words, the concept of a justice city can be studied in terms of its relationship with the two concepts of knowledge (truth) and power (expediency), and by expanding foucault’s knowledge-power theory, it discussed whether the justice-centered city is based on is communication action and foucault’s theory possible to be realized in the real world that has conflicting interests and complex power relations? the current research tries to find the theoretical foundations of justice and its roots in line with the concepts of spatial justice and the justice-centered city, emphasizing foucault’s theory of knowledge and power, to investigate the relationship between these two concepts in the urban space.methodology: this research is an applied-developmental research. the general strategy of this research is a combined strategy that uses a different and separate research strategy for each topic of the research.thus, in the theoretical part of the research, using the qualitative approach and based on the library method, the concepts of the justice-centered city and its spatial and physical components are explained, and then by referring to foucault’s works in knowledge-power theory and others. thinkers in power, the place of this theory in urban planning have been studied and finally, the theoretical framework and conceptual model of the research based on the relationship between the two sides of spatial justice and knowledge-power in urban planning has been presented. also, the special strategy will be narrative and analysis, and the type of theory in this research is content-proof. the indicators obtained in this research are based on the theoretical framework including spatial knowledge, guidance and control, and participation, as well as the statistical population including the citizens of rasht city, which was randomly sampled from the statistical population of citizens. cochran’s formula and morgan’s table were used to determine the sample size, and the sample size was equal to 384 people.