مقایسۀ تطبیقی نقشۀ دانش حوزۀ کیفیتِ نور در معماری از منظر شاخص‌های علم‌سنجی (موردپژوهی: مقالات علمی داخل و خارجِ ایران)

بیان مساله: در دهه‌های اَخیر، موضوع مطالعات کیفیتِ نور در معماری درحال‌رشد و به شاخه‌ای بالغ از علم تبدیل شده است این حوزه در تمامی نقاط جهان مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گرفته و مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها، و مجلات تخصصی برای آن تشکیل شده است. اما باتوجه‌به گسترده بودن مطالعات حوزۀ نور در شاخه‌های علم فیزیک، روانشناسی، فلسفه، الهیات و... این سردرگمی پیش می‌آید که مطالعات کیفیت نور در معماری به کدام سمت‌ باید برود.سوال تحقیق: سوالات پژوهش بدین شرح مطرح شده‌اند: 1) شاخص‌های موثر در مطالعات حوزۀ کیفیتِ نور در معماری داخل و خارجِ ایران کدام هستند و کدام شاخص‌ها بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند؟ 2) جدیدترین پژوهش‌ها این حوزه در داخل و خارجِ ایران چه شاخص‌هایی را دنبال می‌کنند؟ 3) پرکارترین پژوهشگران این حوزه چه کسانی هستند؟اهداف تحقیق: هدف این تحقیق، ترسیم و تدوین نقشۀ دانش و ارائه تصویر کلی از وضعیت تحقیقات در حوزۀ کیفیتِ نور در معماری است. همچنین این پژوهش به دنبال شکاف بین کل تحقیقات، جدیدترین پژوهش‌ها و پرکارترین پژوهشگران این حوزه در داخل و خارجِ ایران است.روش تحقیق: پژوهش حاضر از نوع هدف جزء پژوهش‌های کاربردی علم‌سنجی است که با به‌کارگیری مثلث‌بندی روش‌شناسی به ترکیب رویکردهای کمی و کیفی می‌پردازد. ترکیب روش‌های تحلیل هم‌رخدادی واژگان و روش تطبیقی تفسیری خوشه‌ها با حساسیت نظری، امکان درک جامع از شباهت‌ها، تفاوت‌ها و جهت‌گیری‌های پژوهشی هر دو حوزه مطالعات داخلی و خارجی را فراهم می‌کند. برای این کار از ابزار گردآوری کتابخانه‌ای و پایگاه‌های داده‌ای و نرم‌افزار‌های «وی‌او‌اس ویوور» و «اِندنوت» استفاده شده است.مهم‌ترین یافته‌ها و نتیجه‌گیری تحقیق: نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد در مقالات حوزۀ کیفیت نور در خارج از ایران 7 موضوع (آسایش بصری، اِدراک زیبایی‌شناسانۀ نور، عملکرد بصری، احساسی و عاطفی، روانشناسی محیط، صرفه‌جویی در انرژی و لذت بصری) و در داخل ایران 5 موضوع (نور معنوی، روانشناسی محیط، آسایش بصری، عملکرد بصری و زیبایی‌شناختی نور) وجود دارد. باتوجه‌به مقایسه تطبیقی شاخصه‌های به‌دست‌آمده می‌توان نتیجه ‌گرفت که موضوعات اصلی به دو بخش موضوعات مشابه و غیرمشابه تقسیم می‌شوند. بخش موضوعات مشابه شامل شاخه‌های «اِدراک زیبایی‌شناسانۀ نور»، «روانشناسی محیط»، «آسایش بصری» و «عملکرد بصری» و بخش موضوعات غیرمشابه، شاخۀ «احساسی و عاطفی» در مقالات خارج از ایران و شاخۀ «نور معنوی» در مقالات داخل ایران است. همچنین از تحلیل نقشۀ هم‌استنادی نویسندگان می‌توان نتیجه گرفت که «جنیفر ویچ»، «گای نیوشام» و «پیتر بویس» نویسندگانِ پیشگام در این حوزه هستند.

a comparative scientometric analysis of knowledge mapping in architectural light quality (case study: scientific articles in iran and abroad)

research problem: in recent decades, the subject of light quality studies in architecture has significantly expanded and evolved into a mature scientific domain. this field has garnered the attention of researchers and enthusiasts worldwide, evidenced by the establishment of dedicated research centers, academic programs, and peer-reviewed journals. however, given the breadth of light studies across disciplines such as physics, psychology, philosophy, theology, etc., the question arises as to the direction that light quality studies in architecture should take.research question: the research questions are as follows: 1) what are the effective indicators in the studies of light quality in architecture inside and outside iran, and which indicators have received more attention from researchers? 2) which indicators are emphasized in recent studies both within and outside iran? 3) who are the most prolific researchers in this field?research objectives: the objective of this research is to develop a comprehensive knowledge map and provide an overview of the research status in the field of light quality in architecture. furthermore, this study seeks to identify the disconnect between the overall body of research, recent investigations, and the contributions of leading researchers in this field within and outside iran.research method: the present research adopts an applied scientometric approach with a practical orientation, utilizing methodological triangulation to integrate quantitative and qualitative approaches. the combination of co-word analysis and a comparative-interpretive cluster analysis, informed by theoretical sensitivity, allows for a comprehensive understanding of the similarities, differences, and research orientations of both domestic and international study domains. for this purpose, library resources, databases, and the software tools vosviewer and endnote were used for data collection and analysis.the most important results and conclusion: the results indicate that in international studies on light quality, there are seven themes: visual comfort, aesthetic perception of light, visual performance, emotional and affective aspects, environmental psychology, energy saving, and visual pleasure. within iran, five themes were identified: spiritual light, environmental psychology, visual comfort, visual performance, and the aesthetics of light. the comparative analysis reveals that the main themes can be categorized into two groups: converging and diverging. the similar topics include the branches of aesthetic perception of light, environmental psychology, visual comfort, and visual performance, while the dissimilar topics are the branch of emotional and affective aspects in articles outside iran and the branch of spiritual light in domestic studies. furthermore, the co-citation analysis of authors reveals that jennifer veitch, guy newsham, and peter boyce are pioneering authors in this field.