ارزیابی تاثیر آموزش واحدهای روغن‌کشی زیتون بر کمیت و کیفیت روغن تولیدی و رضایت‌مندی باغداران در شهرستان رودبار

هدف این پژوهش، ارزیابی تاثیر آموزش‌های ارائه‌شده توسط واحدهای روغن‌کشی زیتون بر کمیت و کیفیت روغن تولیدی و نیز بررسی رضایت‌مندی باغداران شهرستان رودبار است. این مطالعه طی سال‌های 1400 تا 1402 با طراحی مقایسه‌ای و بر پایه دو گروه هدف (آموزش‌دیده) و شاهد (فاقد آموزش) انجام شد. نمونه‌گیری به‌صورت طبقه‌ای و تصادفی ساده از میان مراجعه‌کنندگان چهار واحد فعال روغن‌کشی انجام گرفت و در مجموع 243 باغدار مورد بررسی قرار گرفتند. محتوای آموزشی در تمام واحدها یکسان و شامل زمان بهینه برداشت، نحوه صحیح حمل‌ونقل و نگهداری میوه و اصول اولیه فرآیند روغن‌کشی بود. کمیت روغن با شاخص عملکرد در هکتار و کیفیت روغن با اندازه‌گیری اسیدیته و عدد پراکسید سنجیده شد. رضایت‌مندی باغداران نیز با استفاده از پرسشنامه استاندارد سروکوال در پنج بعد اعتماد، پاسخگویی، همدلی، امنیت و ملموسات ارزیابی شد. نتایج نشان داد که آموزش‌ها تنها در واحد روغن‌کشی باغداران منجر به کاهش معنی‌دار عدد پراکسید و بهبود نسبی کیفیت روغن شده است، در حالی که تغییر معنی‌داری در میزان اسیدیته مشاهده نشد؛ امری که می‌تواند ناشی از وابستگی بیشتر اسیدیته به شرایط برداشت و آسیب‌دیدگی میوه در باغ باشد. برداشت زودتر میوه در گروه آموزش‌دیده که در راستای توصیه‌های آموزشی و با هدف ارتقای کیفیت روغن انجام شد، موجب کاهش خفیف عملکرد روغن در واحد سطح گردید و بیانگر وجود مبادله آگاهانه بین کمیت و کیفیت است. تحلیل شکاف کیفیت خدمات بر اساس مدل سروکوال نشان داد که در هر پنج بعد، شکاف منفی و معنی‌دار بین سطح عملکرد و سطح انتظار باغداران وجود دارد که بیشترین آن مربوط به بعد پاسخگویی است. این نتایج بیانگر ضعف در اطلاع‌رسانی، تعامل و مسئولیت‌پذیری واحدهای روغن‌کشی در قبال باغداران است.در مجموع، یافته ها نشان می دهد که ارتقای اثربخشی آموزش ها، استانداردسازی خدمات واحدهای روغن کشی، بهبود مهارتهای ارتباطی کارکنان و ایجاد سازوکارهای صنفی و نظارتی می تواند به بهبود کیفیت روغن زیتون، افزایش رضایتمندی باغداران و ارتقای کارایی زنجیره ارزش زیتون در شهرستان رودبار منجر شود.

evaluation of the impact of training provided by olive oil extraction units on the quantity and quality of produced oil and growers' satisfaction in rudbar county

this study evaluated the effects of training provided by olive oil extraction units on olive oil yield, quality, and farmer satisfaction in rudbar county, iran. conducted from 2021 to 2023, the research used a comparative design involving 243 farmers divided into trained and untrained groups, sampled from four active extraction units. training sessions focused on optimal harvest timing, proper handling and transportation of olives, and fundamental principles of oil extraction. oil yield was measured per hectare, while quality was assessed through acidity and peroxide value analyses. farmers’ satisfaction with extraction unit services was evaluated using the servqual model, covering reliability, responsiveness, empathy, assurance, and tangibles. results showed that training improved oil quality by significantly reducing peroxide values in one unit, although earlier harvesting slightly reduced overall yield. the servqual assessment revealed negative gaps across all dimensions, particularly in responsiveness, indicating unmet farmer expectations regarding service timeliness and communication. the findings highlight the importance of enhancing training effectiveness, standardizing service delivery, improving staff competencies, and establishing regulatory or cooperative frameworks to support consistent practices. strengthening these areas can improve oil quality, increase farmer satisfaction, and enhance the efficiency and sustainability of the olive value chain in rudbar county.