تاثیر طولانی‌مدت مدیریت‌های مختلف کشاورزی بر برخی ویژگی‌های شیمیایی خاک

کیفیت خاک تحت تاثیر عوامل ذاتی مانند ماده مادری و شرایط اقلیمی قرار دارد، اما عوامل اکتسابی از جمله شیوه‌های مدیریت خاک و تغییرات کاربری اراضی نیز نقش مهمی در تعیین آن ایفا می‌کنند. بنابراین، شناخت دقیق تاثیرات این عوامل و تعامل بین آن‌ها برای دستیابی به مدیریت پایدار خاک ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات بلندمدت انواع مدیریت کشاورزی بر ویژگی‌های خاک در دشت جیرفت انجام گرفت. چهار نوع کاربری شامل اراضی کشت‌نشده (شاهد)، اراضی زراعی با تناوب کشت سیب‌زمینی و پیاز، اراضی باغی مرکبات و اراضی گلخانه‌ای انتخاب شدند. نمونه‌برداری از خاک سطحی در سه منطقه مختلف و با سه تکرار انجام شد. پارامترهای ph، هدایت الکتریکی (ec)، نسبت جذب سدیم (sar)، کربن آلی، ظرفیت تبادل کاتیونی (cec) و میزان فسفر و پتاسیم قابل جذب اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد که روش‌های مختلف مدیریت کشاورزی تاثیر قابل توجهی بر ویژگی‌های خاک دارند. بیشترین مقدار ph در اراضی زراعی و باغی و کمترین در اراضی گلخانه‌ای مشاهده شد. همچنین، اراضی گلخانه‌ای و زراعی باعث افزایش معنادار هدایت الکتریکی خاک شدند که این موضوع بیانگر افزایش شوری و اثرات منفی احتمالی فعالیت‌های کشاورزی است. در مقابل، میزان کربن آلی در اراضی باغی و تا حدی در اراضی گلخانه‌ای نسبت به اراضی کشت‌نشده بالاتر بود. ظرفیت تبادل کاتیونی در اراضی باغی به طور معناداری بیشتر از سایر کاربری‌ها، به ویژه اراضی شاهد، بود که این پارامتر همبستگی مثبت و معناداری با درصد رس و ماده آلی خاک داشت. همچنین، فسفر و پتاسیم قابل جذب در خاک اراضی گلخانه‌ای و زراعی افزایش چشمگیری داشت که احتمالاً ناشی از مصرف بیشتر کودهای شیمیایی است. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییر کاربری اراضی و شیوه‌های مدیریت کشاورزی نقش مهمی در تغییر ویژگی‌های خاک دارند؛ بنابراین، پایش مستمر این پارامترها برای حفظ پایداری تولید کشاورزی امری حیاتی است.

the long-term effects of different agricultural management practices on selected soil chemical properties

soil quality is influenced by both inherent factors such as parent material and climatic conditions, and acquired factors, including soil management practices and land-use changes. therefore, a comprehensive understanding of these factors and their interactions is essential for achieving sustainable soil management. the present study was conducted to investigate the long-term effects of different agricultural management practices on soil properties in the jiroft plain. four land-use types were selected: uncultivated land (as control), agricultural fields under a potato–onion rotation system, citrus orchards, and greenhouse cultivation. surface soil samples were collected from three different locations, each with three replications. the measured soil parameters included ph, electrical conductivity (ec), sodium adsorption ratio (sar), organic carbon, cation exchange capacity (cec), and available phosphorus and potassium. the results revealed that different agricultural management practices significantly influenced soil characteristics. the highest ph values were observed in agricultural and orchard lands, while the lowest ph was recorded in greenhouse soils. moreover, greenhouse and agricultural land uses led to a significant increase in soil electrical conductivity, indicating elevated salinity and potentially adverse effects of intensive cultivation. conversely, organic carbon content was higher in orchard soils and, to a lesser extent, in greenhouse soils compared to uncultivated lands. the cation exchange capacity was significantly greater in orchard soils than in other land uses, particularly the control, which showed a strong positive correlation with clay content and soil organic matter. furthermore, the concentrations of available phosphorus and potassium were markedly higher in greenhouse and agricultural soils, likely due to the intensive application of chemical fertilizers. overall, the findings demonstrate that land-use changes and agricultural management practices play a critical role in altering soil properties. consequently, continuous monitoring of these parameters is vital to ensure the sustainability of agricultural production.