سیر تحول معماری حیاط در خانه‌های تاریخی میبد (دوره‌های آل‌مظفر، صفویه و قاجاریه)

این مقاله به بررسی سیر تحول معماری «حیاط» در خانه‌های تاریخی شهرستان میبد در سه دورۀ آل‌مظفر، صفویه و قاجاریه می‌پردازد. حیاط به عنوان یکی از اجزای اصلی و کلیدی خانه‌ها در معماری این دوره‌ها و بلکه بخش عمده‌ای از ادوار معماری ایرانی، نقش مهمی را در شکل‌گیری فضاهای زندگی و تعاملات اجتماعی ایفا کرده است. با توجه به اقلیم گرم و خشک دشت یزد-اردکان، طراحی حیاط‌ها به گونه‌ای است که ضمن تامین آسایش ساکنان، امکان تهویۀ طبیعی و نورگیری مناسب را فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مقایسۀ تطبیقی بر مبنای داده‌های حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی، به بررسی 48 خانه تاریخی از سه دورۀ مذکور پرداخته و 15 نمونۀ منتخب را به تفصیل تحلیل کرده است. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده آن می‌باشد که حیاط‌ها در این ادوار نه تنها به عنوان فضایی برای زندگی روزمره بلکه به عنوان نقطۀ کانونی تعاملات اجتماعی؛ با عملکردهای متنوع همچون؛ فضایی برای نورگیری و تهویه مناسب، باغ ها و باغچه‌های دلگشا با تناسبات ماهرانه با عناصری چون جوی و حوض آب، سایه‌بان‌ها و محل‌هایی برای گذراندن اوقات فراغت پدیدار گشته اند و فضایی دلپذیر، باسرشار از لحظات دل‌انگیزی را برای ساکنان به ارمغان آورده اند و با انعطاف‌پذیری بالای خود توانسته‌اند نیازهای مختلف انسانی را پاسخگو باشند و همچنان جایگاه خود را در معماری ایرانی حفظ کنند. این پژوهش در نهایت، برآیند کلی وضعیت حیاط در خانه‌های میبد را به لحاظ؛ هندسه، موقعیت استقرار، جهت‌گیری، میزان حضور عناصر طبیعت و نسبت کلی پر و خالی خانه‌ها در سه دورۀ مورد مطالعه و ارائه نموده و به مقایسۀ تطبیقی آنها پرداخته است.

the evolution of courtyard architecture in historical houses of meybod (periods of al-mozaffar، safavid، and qajar)

this article discusses the evolution of courtyard in the historical houses of ancient citu of mayboud during the three periods of al-mozaffar، safavid، and qajar. courtyards، as one of the main and key components of houses in the architecture of these periods and a significant part of iranian architectural history، have played an important role in shaping living spaces and social interactions. considering the hot and dry climate of yazd region، the design of courtyards provides comfort for residents while allowing natural ventilation and adequate light. here a descriptive، analitic and comparative approach have been used that stands on field data and empirical studies. 48 case studies have been choosed of which 12 houses studied in details. the result indicates that courtyards function not only as spaces for daily living but also as a focal point for social interactions. the design of central courtyard، featuring elements such as water houz، baqcheh، and shade structures، provides a pleasant environment for residents. furthermore، these spaces have been able to meet various human needs with their high flexibility while maintaining their significance in iranian architecture. ultimately، this research presents a comprehensive overview of the role of courtyard in historic houses of the city of mayboud in terms of geometry، location، orientation، the presence of natural elements، and the overall ratio of filled to empty spaces in the three studied periods، offering a comparative analysis.this research presents a comprehensive overview of the role of courtyard in historic houses of the city of mayboud in terms of geometry، location، orientation، the presence of natural elements، and the overall ratio of filled to empty spaces in the three studied periods، offering a comparative analysis.