تحلیل تطبیقی زبان الگوی مسکن در مقیاس میانی (خرده فضا) (نمونه موردی: بررسی تقسیم سه‌تایی‌ها در خانه‌های اعیانی قاجاری یزد و تبریز)

معماری خانه‌های ایرانی دارای الگوهایی نظام‌مند در کالبد خود است که بوسیله آنها طبقه‌بندی می‌شود. این طبقه‌بندی در قالب شناسایی الگوهای نهان در فضا قابل تشخیص است و راه آن استخراج زبان الگو در این فضاها است. از سویی دیگر این نظام الگویی یا به عبارتی زبان الگو در معماری ایران در قالب صفاتی قابل تبیین و طبقه بندی می‌باشند. این صفات به دسته‌بندی و تشریح الگوهای معماری می‌پردازد که در مقیاس میانی یا همان خرده فضاها معین می‌گردد. بر این اساس تحقیق حاضر در نظر دارد تا زبان الگوی مسکن را در مقیاس میانی و بر اساس‌صفات فضاها مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهد. در این راستا تعدادی از خانه‌های دو شهر انتخاب گردید. این خانه‌ها‌ از دو شهرِ یزد به عنوان نماینده بناهای شهرهای فلات مرکزی ایرا‌ن و پایدار در گونه‌های کالبدی در مقیاس کلان فضا و تبریز به نمایندگی از شهرهای مرزی ایران و دارای گونه‌های متنوع‌تر در همان مقیاس برگزیده شد و صفات خرده فضاهای آنها (به طور خاص تقسیم سه‌تایی‌ها) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که برخی از خصوصیات الگویی تقسیم سه‌تایی‌های در خانه‌های تبریز به خصوص در گونه‌های کوشکی (دوره دوم قاجار) از برخی خصوصیات صفات الگویی پایدار موجود در کالبد معماری ایران فاصله گرفته است. این در حالیست که تقسیم سه‌تایی‌ها در خانه های یزد شکل پایدارتری را به خود می‌بیند و به نظر می‌رسد، این تنوع الگویی به سبب تغییر در زبان الگو و همچنین تنوع وقایع اتفاق افتاده در شهر تبریز و همچنین پایداری نوع زندگی در شهر یزد به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی آن که در مرکز ایران واقع شده باشد.

comparative analysis of the language of housing patterns on a medium scale: a case study of the divided triplets in noble qajar houses of yazd and tabriz

the architecture of iranian houses is based on systematic patterns, which is the basis for their classification. this classification associated with the identification of hidden patterns in space is known as the language of the pattern. the pattern or, in other words, the language in iranian architecture, can be explained in terms of the attributes of the space and particular functions depending on their shape and position. the present study seeks to assess the language of the house models on the mid-scale based on the attributes of the spaces. in this regard, a number of houses in the cities of yazd and tabriz were selected as for a case study. the houses in yazd represent the buildings of the central cities of iran's plateau, and those in tabriz represent the border towns of iran and more varied types on the same scale. the results of the study showed that some of the characteristics of the triads in tabriz houses, especially the kooshki type, have differences from the sustainable pattern traits of the iranian architecture. this is despite the fact that the triads in yazd houses have had a more stable form. tabriz is one of the historical cities of iran, which enjoyed a special boom during the qajar period. the position of this city on the path from iran to the west, especially during the qajar period, has added further prosperity to the city. however, the numerous earthquakes that took place in the city about 200 years ago completely destroyed its structure. also, the continual wars in the city and the occurrence of several epidemics made the inhabitants evacuate the city several times, which led to the gradual destruction of the city. except for a limited number of buildings such as the bazaar and the citadel, the other buildings including houses were rebuilt or renovated during the relatively long qajar period. in contrast, the buildings in yazd city on the central plateau of iran have been stable due to the large geographic distances from the borders of the country as well as much less communication outside its borders. that is, the impacts of the imported and extraterritorial elements from the west or the east on the city have probably been less than on tabriz. in this study, the triple division of the traditional houses of these two cities is analyzed in order to more accurately assess the theme of the template language. to this end, different ways of representing this pattern in the configuration of the houses are investigated.