خاطرۀ جمعی و فضای شهری: نقش‌پذیری نظام زمان - فضا در بازنمود تطبیقی ‏گروه‌مبنای خاطره شهر (نمونه موردی: دروازه قرآن شیراز)‏

فضاهای زیستی مملو از خاطراتی‌اند که جایگاهی شایسته در اذهان استفاده‌کنندگان از فضا دارند. خاطراتی که گاه فردی‌اند و با حریم‌خصوصی فرد درآمیخته، و گاه جمعی و در میان همه استفاده‌کنندگان از فضا و اعضای جامعه، مشترک. به‌واسطه حضور در فضا، گذر زمان و مراجعه مجدد به فضای مذکور، نوعی حس تداعی در رخدادها و کالبدها در اذهان مراجعین شکل‌ می‌گیرد و به‌مرور نقش می‌بندد و خاطرۀ جمعی نمایان می‌شود. در این پژوهش به بررسی ماهیت خاطرۀ جمعی به‌عنوان یک پدیده پیچیده و چندبعدی متکی به ذهنیت افراد در فضای دروازه قرآن شهر شیراز پرداخته شده است. در این راستا چگونگی نقش پذیری نظام شکل‌گیری خاطرۀ جمعی در بازنمود تطبیقی ‏گروه‌مبنای خاطره شهر و عوامل موثر بر آن مورد نظر است. بدین منظور از تکنیک مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با گروه‌های سه گانه مراجعه‌کنندگان به فضای شهری استفاده شده و اطلاعات با روش تحلیل محتوای کیفی و نرم‌افزار atlasti  مورد بازخوانی قرار گرفته‌اند. کدهای ابعاد بدست آمده از این تحلیل برای تشریح محتوای مرتبط در مصاحبه‌ها و تحلیل شدت تاثیر هر کیفیت با توجه به گروه‌های مختلف مراجعه‌کنندگان به فضاها استفاده شده است. در ادامه به کمک نرم‌افزار arcgis و ابزار تحلیلی euclidean distance کیفیت‌های شناسایی شده مکان‌مبنا و نحوه پخشایش آنها تحلیل شده‌اند. نتایج نشان داده‌اند که تعاملات اجتماعی، رویدادها و عناصر کالبدی در فضاهای شهری با یکدیگر عجین شده و تصویر ذهنی از فرهنگ و اجتماع شهر را شکل می‌دهند. خاطرۀ جمعی عمدتا محصول تعاملات اجتماعی و قرارگاه‌های رفتاری است و به گونه‌ای وابسته به ذهنیت افراد و شرایط جامعه مورد مطالعه قابل تعریف است.

collective memory and urban space: the function of time-space order in the comparative representation of the city’s group-based memory (case study: qur’an gate, shiraz)

uninterrupted urban development has brought significant changes in urban spaces, and the concept of the collective memory of space users has also been affected. these developments have been associated with social isolation and reduced social interactions. collective memory is defined as the shared experience of people in social and spatial groups. therefore, the present research aims to achieve results such as how to form factors affecting the formation of collective memory in the minds of different groups using the space. a semi-structured, in-depth interview technique was employed to identify the nature of the influential factor in collective memory. interviews were conducted with 90 people who referred to the urban space. to analyze the data, the qualitative content analysis method and atlas-ti software were used, and critical points were extracted and linked in the form of codes from the primary texts of the interviews. then, these codes were used to describe the relevant content in the interviews, and maps and graphical outputs were created to analyze the intensity of the impact of each quality according to different groups of visitors to the spaces. finally, the arc-gis software and the euclidean distance tool were used to analyze the points specified for the expression of each quality based on the explanations of the interviewees until the distribution of the qualities in the studied urban space and the intensity of their impact. the research results underscore the crucial role of the physical elements of urban spaces and their social interactions in forming and transmitting collective memories. these findings demonstrate that social interactions, physical elements, and various events are intertwined, shaping the city’s cultural, social, and mental image, which are instrumental in creating collective memories.