واکاوی مولفه‌های اثربخش تئاتر تلویزیونی در رسانه‌های دوران پسا تلویزیون

تئاتر همواره بر مبنای ارتباط زنده و رو در رو با مخاطب اجرا می‌شده است تا اینکه با ورود به تلویزیون و ایجاد قالبی به نام تله‌تئاتر، مسیر تولیدات این رشته در پیوند با قواعد تلویزیونی تغییر کرد. رشد تکنولوژی و تعدد قالب‌های دراماتیک در اواخر قرن بیستم از اهمیت این‌گونه برنامه سازی تلویزیونی در دنیا کاست، اما ورود به دوره پساتلویزیون، افزایش هم‌گرایی رسانه‌ها، تغییرات پخش شبکه‌ها و از همه مهم‌تر، تعطیلی سالن‌های تئاتر در دوران همه‌گیری کرونا، باعث احیای تئاتر تلویزیونی با قواعد جدید و استقبال مخاطبان شد. پرسش پژوهش این است که تئاترهای تولیدشده در بستر تلویزیون‌های اینترنتی و رسانه‌های نوین، چگونه و با کدام مولفه‌های جدید تئاتر، به مخاطبان عرضه شده‌اند؟ این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، به بررسی تله‌تئاترهای منتخب شبکه‌های صداوسیما، انگلستان، لهستان و آمریکا (2019-2023) می‌پردازد و درصدد دست‌یافتن به مولفه‌های اثربخش تله‌تئاتر در رسانه‌های شکل‌گرفته در دوره پساتلویزیون است. براساس یافته‌ها، سه رویکرد اصلی تله‌تئاتر در این دوران، وابسته به ویژگی‌های ذاتی و جدید رسانه‌ها و مخاطبان متفاوت آنها شکل‌گرفته است: 1- تله‌تئاتر‌های بازسازی شده در استودیو با ابزار‌های بصری و دیجیتالی، 2- تئاتر‌های تولیدشده برای سینما؛ و 3- ضبط تئاتر‌های صحنه‌ای به طور زنده و غیرزنده. در این پژوهش و در ادامه شناسایی این رویکرد‌ها، مهم‌ترین مولفه‌های اثربخش تله‌تئاتر دوران پساتلویزیون در دو حوزه محتوایی و فرمی تبیین شده اند. روایت بصری نمایش‌نامه، توجه به دوربین، وقفه و اشتراک مجازی، دانش فنی تلویزیونی، تصویربرداری از فاصله نزدیک، جلوه‌های بصری و بازیگری تئاتری/ تلویزیونی از جمله ویژگی‌های تله‌تئاتر در این دوران هستند.