مقایسه تطبیقی تاثیرات جنگ و شکست‌های نظامی در دگرگونی نظام آموزشی و تاسیس مدارس جدید در ایران و عثمانی

پیدایش مدارس جدید در ایران و عثمانی و زمینه‌های فکری آن، دوران پر فراز و نشیبی را در حافظه تاریخ اجتماعی و سیاسی این دو مرکز مهم جهان اسلام ثبت کرده‌‌‌است. شناخت عمیق ویژگی‌های اجتماعی و سیاسی تاریخ معاصر ایران و عثمانی اهمیت بسیاری دارد؛ چرا که نه تنها نظام آموزشی کنونی ایران و ترکیه ریشه در تحولات آن دوران دارد، بسیاری از مولفه‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی امروز آنها نیز از این مساله تاثیرگرفته‌‌است. براین اساس، این پژوهش با رویکردی تطبیقی-تاریخی و روش پژوهش توصیفی-تحلیلی می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که زمینه‌های شکل‌گیری اندیشه تغییر و تحول در نظام آموزشی در ایران و عثمانی چه بود؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شکست‌های نظامی ایران و عثمانی از کشورهای اروپایی به‌ویژه روسیه، لزوم تغییر و تحول در نظام آموزشی را روشن ساخت. استخدام مستشاران نظامی اروپایی برای آموزش نظامی، فرستادن نخستین دانشجویان و سفرا به اروپا، آشنایی با صنعت چاپ، شکل‌گیری طبقه جدید دانش‌آموختگان، چالش‌های ناشی از رویارویی ساختارهای سنتی با مدرنیته و نیاز هر دو جامعه به ایجاد پیشرفت پایدار، نه تنها زمینه‌ساز توجه به ضرورت تاسیس مدارس نوین شد، ناکارآمدی نظام آموزش سنتی و لزوم دگرگونی‌ در نظام آموزشی دو کشور را نیز آشکار ساخت.

comparative study of the effects of war and military defeats on the transformation of the educational system and the establishment of modern schools in iran and the ottoman empire

the emergence of modern schools in iran and the ottoman empire, alongside their intellectual foundations, marks a pivotal shift in the historical and social consciousness of these two major centers of the islamic world.  a deep understanding of their contemporary socio-political transformations is essential, as not only does their current educational system stem from those shifts, but many cultural, political, and societal frameworks remain deeply influenced. accordingly, adopting a comparative-historical approach and descriptive-analytical methodology, this study attempts to answer this question: what were the grounds for the formation of the idea of change and transformation in the educational system in iran and the ottoman empire? findings indicate that military defeats—particularly against european powers such as russia—underscored the urgency for institutional transformation. the recruitment of european military advisors for military training, the dispatch of the first students and ambassadors to europe, the introduction of the printing industry,  the formation of a new class of graduates, the challenges arising from the confrontation of traditional structures with modernity, and the need for both societies to create sustainable progress, not only laid the groundwork for the  establishment of modern schools, but also revealed the inefficiency of the traditional educational system and the need for institutional transformation in both countries.