کیفیت تبیین در مقالات پزشکی: یک مرور نظام‌مند

سابقه و هدف: تبیین، به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین اهداف علم، بخش مهمی از هر مقاله علمی است که درصدد یافتن علل و عوامل اساسی پدیده‌ها و واقعیت‌ها، و گزارش روابط میان جنبه‌های مختلف پدیده‌‌ یا واقعیت مورد مطالعه بوده و به خوانندگان کمک‌ می‌کند تا درک عالمانه و عمیق‌تری از موضوع مورد بحث پیدا‌ کنند. به‌رغم این اهمیت، معرفی ماهیت و کارکردهای آن تاکنون به اندازه‌کافی مورد توجه قرار نگرفته است؛ از این‌رو، در پژوهش حاضر تلاش‌ گردید تا با بررسی نظام‌مند اسناد علمی، ملاک‌ها و نشانگرهای سنجش کیفیت تبیین در مقالات علوم پزشکی، شناسایی و معرفی شود.مواد و روش‌ها: داده‌ها با استفاده از جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده‌های ایرانی گنج ایرانداک، پایگاه جهاد دانشگاهی و سیویلیکا و در سطح جهانی pubmed، proquest، scopus، web of science و موتور کاوش google scholar گردآوری شدند. در این میان تعداد 52 مقاله در محدوده زمانی 1399 تا 1403 بازیابی و با استفاده از نشانگرهای فهرست پریزما، 13 سند برای مطالعه و تحلیل انتخاب شدند و تحلیل داده‌ها با روش altheide انجام گردید.یافته‌ها: بررسی‌ها به شناسایی 14 نشانگر اساسی و دسته‌بندی آن در قالب سه ملاک‌ سنجش کیفیت تبیین شامل ارتباط محوری با دو نشانگر علت‌یابی و کاوش دلیل‌؛ شواهد محوری با چهار نشانگر روایی و درستی شواهد، دسترسی به شواهد، کارایی شواهد و کفایت در کمیّت و کیفیت و نظریه‌محوری با هشت نشانگر قابلیت آزمون‌پذیری، قابلیت‌ تکرارپذیری، ساده‌سازی و اقتصادی‌بودن، سازگارپذیری تجربی، سازگارپذیری نظری، قابلیت انطباق و تطابق، جامعیت، پیش‌بینی‌پذیری منتج ‌گردید. همچنین در میان ملاک‌های شناسایی‌شده، نظریه محوری، بیشترین میزان نشانگرها در بین ملاک‌های اشاره شده در مقالات مروری بود.نتیجه‌گیری: با بهره‌گیری از ملاک‌ها و نشانگرهای شناسایی‌شده، پژوهشگران می‌توانند کیفیت تبیین‌های علمی خود را بهبود بخشند و تاثیرگذاری نتایج تحقیقات را به‌طرز چشمگیری افزایش دهند.

quality of explanation in medical articles: a systematic review

background and aim: explanation, as one of the most basic goals of science, is an important part of every scientific article that seeks to find the basic causes of any phenomenon or fact, and reports the relationship between various aspects of that phenomenon or fact, and helps readers to gain a deeper and more scholarly understanding about the topic. in spite of this, the introduction of its nature and functions has not been sufficiently considered. therefore, the present study was conducted to identify and introduce the criteria and indicators for measuring the quality of explanation in medical science articles through a systematic review of scientific documents.materials and methods: the data were collected through a systematic search in iranian databases, including irandoc, scientific information database (sid), and civilica, as well as international databases such as pubmed, proquest, scopus, web of science, and google scholar search engine. during this process, 52 articles published between 2020 and 2024 were retrieved, and 13 documents were selected for study and analysis using the prisma checklist. data analysis was performed using altheide’s method.findings: the research identified 14 basic indicators and categorized them in the form of three criteria for measuring the quality of explanation: pivotal relationship with two indicators of causality and reason exploration; evidence-oriented with four indicators of validity and correctness of evidence, access to evidence, efficiency of evidence and adequacy in quantity and quality, and theory-oriented with eight indicators of testability, reproducibility, simplification and being economical, experimental adaptability, theoretical adaptability, adaptability and conformity, comprehensiveness, and predictability. among the criteria identified, the theory-oriented criterion had the highest number of indicators among the criteria mentioned in the review articles.conclusion: by using the identified criteria and indicators, researchers can improve the quality of their scientific explanations and significantly increase the impact of research results.