طراحی ره‌نگاشت سلامت اداری در سطح سازمان با رویکرد مدیریت اسلامی (مورد مطالعه: استانداری یزد)

مقدمه و اهداف: «سلامت اداری» را باید یکی از مفاهیم بنیادین در مدیریت اسلامی به شمار آورد. به استناد گزارش‌های رسمی، میزان ادراک ایرانیان از وجود فساد در سال‌های اخیر رشدی نگران‌کننده را تجربه کرده است؛ افزون‌برآنکه ارزیابی سازمان‌های بین‌المللی نیز جایگاه کشورمان را در مبارزه با فساد ضعیف گزارش می‌کنند. باوجودآنکه موضوع سلامت اداری در نظام اداری کشورمان از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است، اما مسئله مغفول در این میان، ابهام در چگونگی تقسیم کار میان واحدهای درون‌سازمانی برای تحقق فعالیت‌هایی است که بتوانند تمامی ابعاد این پدیده را با رویکرد مدیریت اسلامی در سطح سازمان‌های ایرانی پوشش دهند و طی برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده قابل پایش باشند. پرسش پژوهشی شکل‌دهنده به مطالعه پیش رو آن است که چگونه می‌توان فعالیت‌های ناظر بر ارتقای سلامت اداری در سازمان‌های کشورمان را با رویکرد مدیریت اسلامی در قالب نقشه راه (ره‌نگاشت) طراحی نمود؛ به‌گونه‌ای‌که مسئولیت‌های هرکدام از واحدهای سازمانی مرتبط دراین‌باره شفاف شود و در چهارچوب تقویم زمانی روشنی بتوان عملکرد آنها را مورد نظارت قرار داد. بدین‌ترتیب، هدف از پژوهش حاضر، ترسیم نقشه راه مناسب برای ارتقای سلامت اداری در سازمانی منتخب (استانداری یزد) تحت آموزه‌های دیدمان مدیریت اسلامی است. امروزه ترسیم نقشه راه رویکردی رایج در نظام برنامه‌ریزی به شمار می‌آید که در سراسر جهان توسط بسیاری از کاربران در زمینه‌های مختلف استفاده می‌شود؛ ضمن آنکه به‌صورت خاص در زمینه سلامت اداری و مقابله با فساد نیز از ره‌نگاری (طراحی ره‌نگاشت) به‌مثابه ابزاری کاربردی و مفید یاد می‌شود.روش: این پژوهش از نظر هدف، مطالعه‌ای کاربردی با رویکرد کیفی قلمداد می‌شود و در گروه تحقیقات توصیفی - پیمایشی جای می‌گیرد. مراحل اصلی اجرای مطالعه بدین قرار است:الف) گردآوری داده‌ها: به‌منظور شناسایی فعالیت‌ها یا اقداماتی که بتوان با اجرای آنها شاخص سلامت اداری در استانداری یزد را بهبود بخشید،  نظرخواهی از مدیران واحدهای سازمانی فعال در این مجموعه (21 واحد ستادی و 12 فرمانداری) بدون الزام به نمونه‌گیری صورت گرفته است. ابزار مورد استفاده برای گردآوری داده در این مرحله، پرسشنامه‌ای بوده است که به‌صورت باز و به‌منظور دریافت پاسخ‌های تشریحی مخاطبان طراحی شد و اعتبار آن از سوی خبرگان، مورد تایید قرار گرفت. ب) تحلیل داده‌ها: در گام دوم پژوهش، هفت نفر از خبرگان تخصصی به مشارکت در تحقیق دعوت شدند تا با رویکرد مدیریت اسلامی به ترسیم ره‌نگاشت سلامت اداری این سازمان بپردازند. ابزار اصلی برای تحلیل داده‌ها در این مطالعه، «بحث گروهی» میان متخصصان مشارکت‌کننده بوده که در چهارچوب راهبرد پژوهشی هیئت (پنل) خبرگان استفاده شده است.ج) اعتبارسنجی: با هدف تعیین میزان اعتبار نقشه راه طراحی‌شده در مرحله قبل تلاش شد تا نظرات نمایندگانی از گروه‌های کلیدی ذینفعان درباره این سند دریافت شود. نظرخواهی شفاهی دراین‌باره با تشکیل جلسه رسمی «کارگروه ارتقای سلامت نظام اداری استانداری یزد» و نظرخواهی مکتوب از طریق مکاتبه رسمی با دو سازمان مرجع در سطوح ملی و استانی (مرکز بازرسی و مدیریت عملکرد وزارت کشور؛ و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان یزد) صورت گرفت که با تایید نقشه راه تدوین شده همراه بود.نتایج: یافته‌های پژوهش در بخش نگاشت کارکردی نشان داد که چهارده فعالیت اصلی در این مسیر عبارت‌اند از: خدمت‌دهی الکترونیک، آموزش کارکنان، تقویت زیرساخت‌ها، شفاف‌سازی، تقویت نظارت، رفع تعارض منافع، آگاه‌سازی عمومی، اصلاح مقررات، مشارکت‌جویی، تقویت پاسخگویی، پذیرش خدمتگزاری، تقویت معنویت، اصلاح نظام جبران خدمات و استقرار مدیریت دانش. در قالب نگاشت نهادی مشخص شد که شش واحد سازمانی (شامل مدیریت فناوری اطلاعات، اداره کل اداری و مالی، دفتر برنامه‌ریزی، دفتر مدیریت عملکرد، اداره کل حراست و واحد روابط عمومی) مسئولیت محوری در پیاده‌سازی این اقدامات را برعهده دارند. با ترسیم نگاشت زمانی هم تقویم اجرایی این راهکارها در افق زمانی پنج ساله تدوین شد. مجموعه این یافته‌ها در این جدول قابل مشاهده است.ردیفنگاشت کارکردینگاشت نهادینگاشت زمانی (اقدامات طی سال‌های اول تا پنجم)1خدمت‌دهی الکترونیکفناوری اطلاعاتنیازسنجی، تهیه زیرساخت، استقرار سامانه‌ها، یکپارچه‌سازی2آموزش کارکنانبرنامه‌ریزینیازسنجی، برگزاری دوره، تحلیل اثربخشی، بازخوردگیری3تقویت زیرساختفناوری اطلاعاتنیازسنجی، تامین مالی، استقرار، نگهداری، به‌روزآوری4شفاف‌سازیروابط عمومینیازسنجی، تهیه زیرساخت، اطلاع‌رسانی، بازخوردگیری5تقویت نظارتمدیریت عملکرد / حراستنیازسنجی، تهیه زیرساخت حقوقی، اعمال مقررات جدید، بازخوردگیری برای اصلاح6رفع تعارض منافع7آگاه‌سازی عمومیروابط عمومینیازسنجی، اطلاع‌رسانی، تحلیل اثربخشی، بازخوردگیری8اصلاح مقرراتمدیریت عملکردنیازسنجی، ارائه گزارش توجیهی، پیگیری دریافت نتیجه9مشارکت‌جوییبرنامه‌ریزینیازسنجی، تهیه زیرساخت حقوقی، اعمال مقررات جدید، بازخوردگیری برای اصلاح10تقویت پاسخگوییمدیریت عملکرد11پذیرش خدمتگزاریبرنامه­ریزیتحلیل، تدارک، تبیین و تشویق، برگزاری دوره­های بصیرت­افزایی، اجرای سازوکارهای الگوگیری مثبت12تقویت معنویتبرنامه­ریزی13اصلاح جبران خدماتاداری و مالینیازسنجی، تدوین شیوه‌نامه، اجرای شیوه‌نامه، تحلیل اثربخشی و بازخوردگیری برای اصلاح سازوکار14استقرار مدیریت دانشبرنامه­ریزیبحث و نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه در طراحی نقشه راه سلامت اداری سازمانی با رویکرد مدیریت اسلامی را می‌توان هم‌راستا با یافته‌های برخی تحقیقات قبلی دانست که کارکردهایی مانند آگاهی‌بخشی، آموزش، توسعه فناوری، تقویت ارزیابی و مشارکت‌جویی را مورد تاکید قرار داده‌اند یا لزوم تصویب و ابلاغ ضوابط جدید به‌همراه ارزیابی و بازخورددهی به کارکنان را یادآوری کرده‌اند. همچنین، میان کارکردهای شناسایی‌شده در این مطالعه و اصول بنیادین «سند پیشگیری و مقابله با فساد اداری و اقتصادی در دولت سیزدهم» در مفاهیمی مانند شفافیت، فرهنگ‌سازی، مدیریت تعارض منافع و نظارت موثر، مشابهت کامل وجود دارد. هم‌راستایی یافته‌های تحقیق با برخی پژوهش‌های خارجی نیز در معرفی کارکردهایی از قبیل آموزش کارکنان، شفاف‌سازی، جلوگیری از تضاد منافع، شهروندی الکترونیک، اصلاح قوانین، ارتقای پاسخگویی مدیران و اصلاح نظام دستمزدهای دولتی مشاهده می‌شود.ازسوی‌دیگر، کارکردها و راهکارهایی در این پژوهش برای ارتقای سلامت اداری شناسایی شده‌اند که در سوابق تحقیقاتی مشاهده نمی‌شوند (مانند «تقویت معنویت»، «پذیرش خدمتگزاری» و «استقرار مدیریت دانش»). دلیل این تفاوت را می‌توان بدین‌ترتیب تبیین نمود: رویکرد ویژه این تحقیق در زمینه توجه به آموزه‌های دیدمان مدیریت اسلامی سبب شده است که بتوان کارکردهایی با عنوان «تقویت معنویت» و «پذیرش خدمتگزاری» را به‌صورت متمایز از دیگر تحقیقات (که اغلب با رویکرد غیردینی اجرا شده‌اند) شناسایی کرد؛ افزون‌برآنکه استخراج کارکرد «استقرار مدیریت دانش» را نیز باید به شرایط خاص استانداری یزد منتسب دانست که در حال حاضر فاقد سازوکار یا سامانه‌ای برای مدیریت دانش و تجارب شغلی کارکنان و مدیران خود است.

designing an administrative integrity roadmap at the organizational level with an islamic management approach (case study: yazd governorate)

introduction and objectives: organizational integrity is a cornerstone of islamic management, yet iran faces significant challenges in combating corruption, as evidenced by both national reports and international assessments. despite the critical need for integrity in iran’s administrative systems, a systematic framework for implementing integrity-enhancing measures—particularly one grounded in islamic management principles—remains underdeveloped. this study addresses this gap by exploring how organizations can operationalize integrity through a structured roadmap, delineating responsibilities across units and establishing a clear monitoring mechanism.the primary research question is: how can an organizational integrity roadmap, rooted in islamic management principles, be designed to clarify responsibilities and ensure measurable progress? focusing on yazd governorate as a case study, this research aims to develop a practical roadmap to enhance organizational integrity, leveraging roadmapping—a globally recognized planning tool—adapted to the context of corruption prevention and islamic governance.methodology: this applied qualitative study employs a descriptive survey approach, structured in three phases:1. data collection:* a non-sampled survey of managers across 21 headquarters units and 12 sub-governorates in yazd governorate was conducted.* an open-ended questionnaire, validated by experts, captured proposed measures for improving organizational integrity.2. data analysis:* seven specialists participated in an expert panel to analyze responses and draft the roadmap using structured group discussions.3. validation:* stakeholder feedback was obtained through:- a formal meeting of the yazd governorate’s organizational integrity improvement working group.- written evaluations from two key entities: the ministry of interior’s inspection and performance management center and the yazd provincial management and planning organization, both of which endorsed the final roadmap.results: the study identified 14 core activities for promoting integrity, categorized into functional, institutional, and temporal mappings:no.functional mappinginstitutional mappingtime mapping(actions during years one to five)1electronic service deliveryinformation technologyneeds assessment; infrastructure provision; systems deployment; integration2employee trainingplanningneeds assessment; conducting courses; effectiveness analysis; feedback gathering3strengthening infrastructureinformation technologyneeds assessment; financing; deployment; maintenance; updating4transparencypublic relationsneeds assessment; infrastructure provision; information provision; feedback gathering5strengthening supervisionperformance management /securityneeds assessment; legal infrastructure provision; implementing new regulations; feedback gathering for reform6resolving conflicts of interest7public awarenesspublic relationsneeds assessment; information provision; effectiveness analysis; feedback gathering8reforming regulationsperformance managementneeds assessment; providing a justification report; following up on receiving results9participationplanningneeds assessment; legal infrastructure provision; implementing new regulations; feedback gathering for reform10strengthening accountabilityperformance management11accepting service deliveryplanninganalysis; preparation; explanation and encouragement; conducting insight-enhancing courses; implementing positive role model mechanisms12strengthening spiritualityplanning13reforming compensation for servicesadministrative and financialneeds assessment; developing a code of conduct; implementing a code of conduct; effectiveness analysis and feedback gathering for reforming the mechanism14establishing knowledge managementplanningkey institutional actors include it, planning, performance management, and public relations units. the roadmap allocates responsibilities and timelines, ensuring accountability and measurable progress.