ساخت و اعتباریابی مقیاس کامپیوتری سنجش نیم‌رخ حسی کودکان با اختلال طیف اتیسم- نسخه والدین

مقدمه: کودکان با اختلال طیف اتیسم اغلب با مشکلات پردازش حسی مواجه‌اند. شناسایی دقیق نیم‌رخ حسی آنان می‌تواند نقش مهمی در طراحی مداخلات درمانی و آموزشی داشته باشد.هدف: پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباریابی یک مقیاس کامپیوتری برای سنجش نیم‌رخ حسی کودکان با اختلال طیف اتیسم - نسخه والدین انجام شد.روش: این پژوهش از نوع مطالعات روان‌سنجی است. جامعه آماری شامل والدین (یا مراقبین اصلی) 800 کودک دارای اختلال طیف اتیسم در تهران در سال 1402 بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده، پرسش‌نامه محقق‌ساخته نیم‌رخ حسی بود. برای بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی و برای روایی همزمان از ابزار پردازش حسی سه‌بعدی استفاده شد. برای سنجش پایایی از ضرایب آلفای کرونباخ و امگای مک‌دونالد بهره گرفته شد. داده‌ها با نرم‌افزارهای spss نسخه 26 و amos  نسخه 24 تحلیل شدند.یافته‌ها: در تحلیل عاملی اکتشافی، در بُعد حس‌طلب و حس‌گریز، هفت عامل (لامسه، عمق، وستیبولار، دیداری، شنیداری، بویایی و چشایی) استخراج شد. تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول وجود این عوامل و تحلیل مرتبه دوم، قرار گرفتن آن‌ها در قالب دو ساختار حس‌طلب و حس‌گریز را تایید کرد. ضرایب همبستگی بین این ابعاد و زیرمقیاس‌های ابزار پردازش حسی سه‌بعدی معنادار و مثبت بودند. ضرایب پایایی همه عوامل بیش از 0.7 گزارش شد.نتیجه‌گیری: مقیاس کامپیوتری نیم‌رخ حسی کودکان با اختلال طیف اتیسم از روایی و پایایی مطلوبی برخوردار است و می‌تواند به عنوان ابزاری مناسب در پژوهش‌ها و ارزیابی‌های بالینی مورد استفاده قرار گیرد. استفاده از این مقیاس در برنامه‌های غربالگری و درمانی، و بررسی اعتبار آن در گروه‌های سنی و فرهنگی مختلف توصیه می‌شود.

development and validation of a computerized scale for sensory profile assessment of children with autism spectrum disorder: the parent version

introduction: children with autism spectrum disorder (asd) often experience sensory processing difficulties. accurate identification of their sensory profile can play a crucial role in designing effective therapeutic and educational interventions.aim: this study aimed to develop and validate a computerized scale for assessing the sensory profile of children with asd (the parent version).method: this was a psychometric study. the statistical population included parents (or primary caregivers) of 800 children with asd in tehran in 2023 selected through convenience sampling. the research instrument was a researcher-made sensory profile questionnaire. construct validity was assessed using exploratory and confirmatory factor analyses, and concurrent validity was examined using the three-dimensional sensory processing scale. reliability was evaluated using cronbach’s alpha and mcdonald’s omega coefficients. data were analyzed using spss version 26 and amos version 24.results: exploratory factor analysis revealed seven factors in both sensory-seeking and sensory-avoidant domains: tactile, proprioceptive, vestibular, visual, auditory, olfactory, and gustatory. first-order confirmatory factor analysis confirmed the presence of these seven factors, and second-order analysis supported the two overarching structures of sensory-seeking and sensory-avoidant. correlations between these domains and subscales of the three-dimensional sensory processing scale were significant and positive. all reliability coefficients exceeded 0.70.conclusion: the computerized sensory profile scale for children with asd demonstrates acceptable validity and reliability and can be a useful tool in research and clinical assessments. its application is recommended for screening and intervention programs, as well as for cross-age and cross-cultural validity studies.