بررسی رابطه علی بین پایداری زیست‌محیطی، توسعه اقتصادی و امید به زندگی در ایران در افق‌های زمانی مختلف: رویکرد تبدیل موجک و تقریب فوریه

زمینه و هدف: افزایش سرعت رشد و توسعه اقتصادی کشورها در سال‌های گذشته، تخریب محیط‌زیست را به‌طور چشم‌گیری افزایش داده و این موضوع به یک مشکل بزرگ برای سلامت عمومی تبدیل شده است. در سه‌گانه توسعه محیط‌‌زیست سلامت، سه متغیر توسعه اقتصادی، کیفیت محیط‌زیست و برون‌دادهای سلامت جامعه می‌توانند به‌طور مثبت و منفی با یکدیگر در ارتباط باشند. از طرفی، این ارتباط و نحوه اثرگذاری می‌تواند در افق‌های زمانی مختلف کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت، متفاوت باشد. بر این اساس، هدف اصلی این مطالعه بررسی تجربی رابطه علی بین پایداری زیست‌محیطی، توسعه اقتصادی و امید به زندگی  در ایران در افق‌های زمانی مختلف بود. روش پژوهش: مطالعه توصیفی تحلیلی حاضر با استفاده از داده‌های سری‌زمانی کشور ایران به بررسی رابطه علی بین معکوس ضریب ظرفیت بار (شاخص تخریب محیط‌زیست)، درآمد سرانه (شاخص رشد و توسعه اقتصادی) و امید به زندگی (شاخص برون‌داد سلامت) در افق‌های زمانی مختلف طی دوره‌ی زمانی 2022 1961 پرداخته است. داده‌های مورد استفاده از پایگاه داده‌ای شاخص‌های توسعه جهانی متعلق به بانک جهانی گردآوری شدند. هم‌چنین، تجزیه داده‌های سری‌زمانی اصلی به دوره‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت با استفاده از تبدیل موجک، برآورد رابطه علی بین متغیرها با استفاده از آزمون فوریه تودا یاماموتو و تحلیل داده‌ها به کمک نرم‌افزارهای matlab v24.1.0.2628055  و  r v4.5.0 انجام شد.یافته‌ها: در کوتاه‌مدت و میان‌مدت یک رابطه علی مثبت از توسعه اقتصادی به امید به زندگی و در بلندمدت یک رابطه علی دوطرفه بین این دو متغیر وجود دارد. وجود رابطه علی منفی از سمت تخریب محیط‌زیست به امید به زندگی نیز تنها در بلندمدت تایید می‌شود؛ که نشان می‌دهد تخریب محیط‌زیست در بلندمدت، از طریق تشدید بیماری و افزایش مخارج سلامت به کاهش امید به زندگی منجر می‌شود. همچنین، در کوتاه‌مدت و میان‌مدت یک رابطه علی مثبت دو طرفه بین توسعه اقتصادی و تخریب محیط‌زیست وجود دارد که این رابطه علی دوطرفه در بلندمدت منفی است. نتیجه‌‌گیری: از آنجا که در بسیاری موارد رابطه علیت بین متغیرهای مورد بررسی در کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت یکسان نیست، لازم است که سیاست‌های اعمالی در زمینه توسعه اقتصادی، پایداری محیط‌‌زیست و ارتقاء سلامت در هر افق زمانی جداگانه، طراحی و اعمال شود.

investigating the causal relationship between environmental sustainability, economic development, and life expectancy in iran in different time horizons: wavelet transform and fourier approximation approach

background: in the past years, the speed of growth and economic development of countries has significantly increased the destruction of the environment, which has become a big problem for public health. in the development environment health triangle, economic development, environmental quality, and community health outputs can be positively and negatively related. on the other hand, this connection and the way if affects can be different in various short term, medium term, and long term time horizons (frequencies). based on this, the main purpose of this study was to empirically investigate the causal relationship between environmental sustainability, economic development, and health output in iran in different time horizons.methods: this was a descriptive analytical and applied study. it investigated the causal relationship between the inverse of load capacity factor (index of environmental degradation), per capita income (index of economic growth and development), and life expectancy (index of health output) in different time horizons from 1961 to 2022 using the time series data of iran. the data used were collected from world development indicators of the world bank. also, wavelet transformation was conducted to analyze the main time series data for short term, medium term, and long term periods. estimating the causal relationship between variables was conducted using the fourier toda yamamoto (f ty) test, and data analysis was performed using matlab v24.1.0.2628055 and r v4.5.0 software.results: in the short and medium term, there is a positive causal relationship between economic development and life expectancy, and in the long term, there is a two way causal relationship between these two variables. the existence of a negative causal relationship from environmental destruction to life expectancy is also confirmed only in the long term; which shows that environmental degradation in the long term leads to a decrease in life expectancy through the aggravation of disease and the increase of health expenses. moreover, in the short and medium term, there is a two way positive causal relationship between economic development and environmental degradation, which is negative in the long term.conclusions: since in many cases the causal relationship between the investigated variables is not the same in the short, medium, and long term, it is necessary to design and implement applied policies in the fields of economic development, environmental sustainability, and health promotion in each time horizon separately.