اثر تعاملی بازار سیار شبانه در توسعۀ اقتصاد شهری (مطالعۀ موردی: خرده‌فروشان شبانۀ بافت مرکزی شهری زنجان)

بازار سیار شبانۀ شهری بازاری است مبتنی بر ساختار اقتصاد غیررسمی که توسط دست‌فروشان در فضاهای پرتحرک شکل‌گرفته است و در تعامل با فضا خود را توسعه می‌دهد. ماهیت این بازار مبتنی بر اقتصاد خرده‌فروشی است و بررسی اثرات آن در توسعۀ اقتصاد شهری اهمیت و ضرورت دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر تعاملی بین اقتصاد مبتنی بر خرده‌فروشی و کیفیت فضای شهری بافت مرکزی شهر زنجان تدوین ‌یافته است. روش پژوهش از نوع کیفی مبتنی بر نظریۀ داده‌بنیاد است که با استفاده از روش استقرایی - تفسیری منطبق بر بنیان پدیدارشناسی تبیین شده است. جامعۀ آماری پژوهش فعالان اقتصادی (خرده‌فروشان) شبانۀ مستقر در بافت مرکزی شهری زنجان (پیاده‌راه خیابان امام و میدان انقلاب) هستند. روش گردآوری داده‌ها مشاهده و مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته است و حجم نمونه به شیوۀ اشباع داده‌ای 21 فعال اقتصادی را شامل می‌شود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با مدل زمینه‌گرا در قالب کدگذاری باز، کدگذاری محوری و انتخابی است؛ به طوری که با ساخت مفاهیم و مقوله‌ها، عوامل علّی، زمینه‌ای، میانجی و راهبردی استخراج و شرایط پیامدی تبیین شدند. در نهایت، نتایج نهایی تحلیل‌ها در مدل پارادایمی ترسیم شد. یافته‌ها نشان می‌دهد تعامل بین کیفیت فضای شهر، حضور شهروندان و اقتصاد شبانه تعاملی چندسویه و اثرگذار بر یکدیگر است. شرایط پیامدی غیرفعال مانند رفتار قهرآمیز مدیریت شهری با فعالان، ضعف برنامه‌ریزی و سامان‌دهی، گسترش تدریجی، ظرفیت کنترل‌پذیری و رهاشدگی، کیفیت محیطی و حیات اجتماعی فضای شبانه را به‌تدریج دچار افت می‌کند.  از سوی دیگر، هم‌زیستی فعالان اقتصادی، حضور خانوادگی و گروهی شهروندان، کیفیت‌بخشی فضای محیطی بافت، حس تعلق مکان و فضا، پویا شدن فضای شبانۀ شهر، التقاط کار و فعالیت با گردش و تفریح شبانه به تعامل و وابستگی فضای شهر با بازار شبانه منجر شده است و ضمن توسعۀ اجتماعی، توسعۀ اقتصاد شهری را سبب‌ساز می‌شود.

the interactive effect of mobile night market and city space in the development of urban economy (case study: night retailers in the central urban fabric of zanjan)

the urban night mobile market is a market based on the structure of the informal economy، which is formed by vendors in busy spaces and develops in interaction with the space. the nature of this market is based on the retail economy، which is important and necessary to investigate its effects on the development of the urban economy. this research examines the interactive effect between the economy based on retail sales and the quality of urban space in the central fabric of zanjan city. the qualitative research method is based on grounded theory، which is explained using the inductive-interpretive method according to the phenomenological basis. the research community consists of the economic activists of night retailers located in the central urban fabric of zanjan (pedestrian street of imam street and elkhebal square). the data collection method is semi-structured observation and interview and the sample size includes 21 economic operators through data saturation. data analysis was conducted using a contextual model in open coding، axial coding، and selective coding. constructing concepts and categories، causal، contextual، mediating، and strategic factors were extracted and consequential conditions were explained. finally، the final results of the analyses were drawn in a paradigmatic model. the findings show that the interaction between the quality of the city space، the presence of citizens، and the night economy is multi-faceted. passive consequential conditions such as the city administration's violent confrontation with activists، weak planning and organization، gradual expansion، lack of controllability، and abandonment، gradually degrade the environmental quality and social life of the nightlife space. on the other hand، the coexistence of economic activists، the presence of families and groups of citizens، the quality of the environmental environment، the sense of belonging to the place and space، the dynamism of the city's night space، the eclecticism of work and activity with nightlife and entertainment leads to the interaction and dependence of the city space with the night market. thus، along with social development، it causes the development of the urban economy.