تحلیل ساختارهای گفتمان ‌مدار در روایت بَردارکردن حسنک وزیر: پژوهشی از منظر انگارۀ شناختی - اجتماعی ون ‌دایک (2007)

تحلیل گفتمان انتقادی با آشکارسازی لایه‌های زیرینِ پیام، بر درک افراد از مسائل فرهنگی-اجتماعی و سیاسی تاثیر می‌گذارد. پژوهشِ توصیفی-تحلیلی حاضر با واکاوی داستان بَردارکردن حسنک ‌وزیر ازمنظر رویکرد شناختی-اجتماعی ون‌دایک (2007)، ارتباط کارکردی زبان، ایدئولوژی و روابط قدرت و سلطه در بافت سیاسی و اجتماعی زمان بیهقی را روشن ‌می‌کند. نمونه‌گیری در این پژوهش، هدفمند و نمونه‌ها برگرفته ‌از داستان حسنک ‌وزیر برمبنای نمون‌برگ محقق‌ساخته است. تحلیل داده‌ها نشان داد که در این روایت، از راهبردهای سطوح معنایی مقوله‌بندی، قطبی‌سازی، مبالغه، تکذیب، ابهام، همدلی، فاصله و حسن تعبیر استفاده شده است. در سطح استدلال نیز مولفه‌های استناد، ارجاع، مقایسه و صراحت به ‌کار‌برده ‌شده‌اند. یافته‌ها موید آن است که بیهقی در این گفتمان که براساس تقابل گروه‌های قدرت شکل گرفته است به جامعۀ دوقطبی ما-آن‌ها اشاره دارد. همچنین مولفه‌های مقوله‌بندی، تکذیب و مبالغه بر مشخصه‌های خوب درون‌گروه (خودنمودی مثبت) و کنش‌های ناپسند اجتماعی برون‌گروه (دیگرنمودی منفی) تاکید دارند. سورهای مبهم، فضای تاریک جامعۀ زمان بیهقی (روابط درون‌گروه و برون‌گروه) را نشان می‌دهد. راهبرد حسن تعبیر نیز برای تلطیف‌کردن اوضاع نابسامان است و موید واقعیت جامعۀ خشن و شرایط بدِ زمان بیهقی است. در سطح سبکی، استعاره، مجاز و تقابل و در سطح نحوی جابه‌جایی ارکان جمله و وجهیت برای نشان‌دادن قطب‌بندی ما-آن‌ها به ‌کار ‌می‌روند.

discourse structure analysis of hasanak-e-vazir’s hanging tale: a study based on van dijk’s (2007) socio-cognitive approach

critical discourse analysis affects the speakers' comprehension of social, cultural and political issues by uncovering the underlying structures of messages. this descriptive-analytical study investigates the hanging tale of hasanak-e-vazir based on van dijk’s (2007) socio-cognitive approach to clarify the functional relation between language, ideology, power and dominance in social and political context of bayhaqi's period. the study’s sampling is purposeful and samples are taken from hasanak’s tale based on the research-made worksheet. data analysis showed that the semantic level elements of categorization, polarization, hyperbole, disclaimer, vagueness, empathy, distance, euphemism and rhetoric were used. in argumentative level, the categories of evidence, reference, comparison, and explicitness were used. the findings indicate that bayhaqi refers to the society with us-them polarization performed based on the power groups. moreover, categorization, disclaimer and hyperbole were used to express the good characteristics of in-group (positive self-representation) and bad social actions of out-group (negative-other representation). ambiguity quantifiers show the opacity in interpersonal relations and dark situation of bayhaqi's period. the euphemism softens the disorder situation and indicates the violent situation of those days. in stylistic level, metaphor, metonymy and contrast and in syntactic level, word order movement and modality categories were used to show us-them polarization.