نقش نهادهای دینی در بسیج مردمی و پشتیبانی از جبهه‌های دفاع مقدس

دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق) به‌عنوان یک رویداد تاریخی و مذهبی، علاوه بر ابعاد نظامی، با یک بسیج اجتماعی گسترده و شکل‌گیری هویت ملی مبتنی بر آموزه‌های دینی همراه بود. این تحقیق به تحلیل سازوکارهای نهادی و گفتمانی می‌پردازد که موجب شد روحانیت و نهادهای دینی به بازیگرانی کلیدی در تداوم مقاومت تبدیل شوند. روش پژوهش، تحلیل محتوای اسناد تاریخی، سخنرانی‌های روحانیون، بیانیه‌های رسمی و مصاحبه‌های مرتبط با رزمندگان است که با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روحانیت با استفاده از ابزارهایی چون فتواهای جهادی، خطبه‌های نماز جمعه و ترویج فرهنگ شهادت، نقش بی‌بدیلی در بسیج مردمی، تقویت روحیه مقاومت و مشروعیت‌بخشی به دفاع مقدس ایفا کرده است. علاوه بر این، نهادهای دینی مانند مساجد و حوزه‌های علمیه به مراکز سازمان‌دهی نیروها، آموزش ایدئولوژیک رزمندگان و مدیریت بحران‌های اجتماعی تبدیل شدند. این مشارکت نه‌تنها در تثبیت وحدت ملی در شرایط بحرانی جنگ تاثیرگذار بود، بلکه جایگاه روحانیت را به‌عنوان عاملی موثر در ساختار قدرت سیاسی و اجتماعی ایران تقویت نمود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تلفیق کارکردهای تبلیغی، آموزشی و سازمانی نهادهای دینی، نقشی محوری در تبدیل دفاع مقدس به یک گفتمان ماندگار در حافظه جمعی ایران داشته است. این مطالعه می‌تواند درک عمیق‌تری از تعامل دین و سیاست در بحران‌های ملی ارائه دهد و زمینه‌ساز پژوهش‌های تطبیقی در سایر جوامع اسلامی باشد.

the role of religious institutions in mobilizing the people and supporting the holy defense fronts

the sacred defense (iran-iraq war), as a historical and religious event, was accompanied not only by military dimensions but also by extensive social mobilization and the formation of a national identity rooted in religious teachings. this research analyzes the institutional and discursive mechanisms that transformed the clergy and religious institutions into key players in sustaining resistance. the research methodology involves content analysis of historical documents, sermons by clerics, official statements, and interviews with veterans, conducted through a descriptive-analytical approach. the findings indicate that the clergy, by utilizing tools such as jihad fatwas, friday prayer sermons, and the promotion of a martyrdom culture, played an indispensable role in popular mobilization, strengthening the spirit of resistance, and legitimizing the sacred defense. furthermore, religious institutions like mosques and seminaries became centers for organizing forces, providing ideological training to combatants, and managing social crises. this involvement not only helped consolidate national unity during the critical conditions of war but also reinforced the position of the clergy as a significant force within iran's political and social power structure. the results of the study suggest that the integration of promotional, educational, and organizational functions of religious institutions played a pivotal role in transforming the sacred defense into an enduring discourse within iran's collective memory. this study provides deeper insights into the interaction between religion and politics during national crises and lays the groundwork for comparative research in other islamic societies.