تعقیب متجاوز و استمرار جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران در پرتو حق دفاع مشروع: بررسی دیدگاه ایرانی

جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران یکی از طولانی‌ترین، مرگبار‌ترین و گران‌ترین مخاصمات مسلحانه در قرن بیستم محسوب می‌گردد. رژیم بعثی عراق در سال 1359 و اندک زمانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران را مورد تجاوز نظامی قرار داد. در روزهای اولیه جنگ بخش‌های زیادی از خاک ایران را به اشغال درآمد و این جنگ 8 سال به طول انجامید. در سال 1361 ایران توانست ضمن آزادسازی خرمشهر، بخش‌هایی از خاک عراق را نیز تصرف کند. تعقیب متجاوز و استمرار جنگ پس از فتح خرمشهر و تصرف فاو از سوی ایران، سبب طرح ابهامی گشته که تاکنون در اثر پژوهشی حقوقی فارغ از مباحث سیاسی و نظامی، مورد تتبع قرار نگرفته است. اثر حاضر به دنبال پاسخگویی به این سوال است که علت استمرار جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران پس از فتح خرمشهر چه بود و اینکه از نظر حقوقی ایران می‌توانست با توسل به دفاع مشروع به خاک کشور متجاوز وارد و بخش‌هایی از آن را تصرف نماید. برای رسیدن به این هدف از روش کتابخانه‌ای بر پایه منابع اَسنادی با رویکرد توصیفی و تحلیلی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان دهنده این است که طبق مقتضیات نظریه دفاع مشروع و با حصول شرایطی بر اساس عرف و رویة بین‌الملل، اقدام ایران مشروع بوده است.

pursuing the aggressor and the continuation of the imposed war of the iraqi baath regime against the islamic republic of iran in light of the self-defense right: examining the iranian point of view

the war of the iraqi baath regime against the islamic republic of iran was one of the longest, deadliest, and most expensive armed conflicts in the 20th century. in 1980, shortly after the victory of the islamic revolution, iraq's baathist regime invaded iran. in the early days of the war, many parts of iranian territory were occupied, and this war lasted for 8 years. in 1983, after liberating khorramshahr, iran was able to occupy parts of iraq. pursuing the aggressor and the continuation of the war after the repossession of khorramshahr and the occupation of faw by iran has caused an ambiguity that has not yet been investigated in legal research, regardless of political and military dimensions. the current research seeks to answer the question of what was the reason for the continuation of the war of the iraqi baath regime against the islamic republic of iran after the conquest of khorramshahr and whether, from the legal point of view, iran could enter the territory of the aggressor country and occupy parts of it by resorting to self-defense. a library study based on documentary sources with an evaluation-analytical method has been used to achieve this purpose. the research results show that according to the requirements of the theory of self-defense and the acquisition of conditions based on international custom and practice, iran's action was lawful.