تاثیر سرمادهی و اسید جیبرلیک بر شکست خواب بذرگیاه تشنه‌داری (schrophularia striata) در رویشگاه‌های مختلف استان ایلام

مقدمه: گل سازویی یا تشنه‌داری (schrophularia striata) یکی از گیاهان دارویی خانواده گل میمونی و دارای ترکیبات فنلی می‌باشد. مردم محلی به صورت سنتی از این گیاه دارویی برای درمان عفونت ناشی از زخم‌ها، بیمارهای دستگاه گوارش و بیماری‌های چشمی استفاده می‌کنند. به علت مصرف بی‌رویه توسط مردم بومی و  همچنین تغییرات اقلیم منطقه رویش که باعث افزایش دما شده است سرمای کافی برای شکست خواب بذر آن در شرایط حاضر فراهم نبوده و جوانه‌زنی و رویش آن کاهش یافته است، این گیاه در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. از آنجایی که تکثیر این گیاه در رویشگاه‌های طبیعی از طریق بذر صورت می‌گیرد و با توجه به خواب عمیق بذر گیاه تشنه داری، بررسی روش‌های مختلف شکست خواب بذر، برای حفاظت و اهلی سازی از این گونه ضروری به نظر می‌رسد. در این تحقیق، روش‌های مناسب شکست خواب بذر این گیاه با استفاده از تیمارهای سرمادهی و اسید جیبرلیک روی بذرهای جمع‌آوری شده از رویشگاه‌های مختلف استان ایلام مورد مطالعه قرار گرفت.مواد و روش‌ها: به منظور بررسی اثر سرمادهی و اسید جیبرلیک بر شکست خواب بذر تشنه‌داری، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی، با چهار تکرار در دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج در سال 1397 انجام شد. عامل اول آزمایش شامل طول دوره سرمادهی مرطوب با زمان‌های 0، 4، 8، 12 و 16 هفته، عامل دوم شامل اسید جیبرلیک (0، 300 و 600 میلی‌گرم بر لیتر) و عامل سوم پنج رویشگاه شامل ایلام، ایوان، مهران، آبدانان و دهلران بودند.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تیمار 16 هفته سرمادهی و غلظت اسیدجیبرلیک صفر بیشترین درصد جوانه‌زنی در همه رویشگاه‌ها را داشت، بطوریکه درصد جوانه زنی در رویشگاه‌های مهران، ایوان، ایلام، آبدانان و دهلران بترتیب 66، 50، 36، 30 و 25 درصد بود. همچنین بیشترین میزان سرعت جوانه‌زنی در همه رویشگاه‌ها در سرمادهی 16 هفته و غلظت اسیدجیبرلیک صفر میلی‌گرم بر لیتر بدست آمد. در مورد یکنواختی جوانه‌زنی بیشترین میزان در سرمادهی 16 و 12 هفته به دست آمد.نتیجه‌گیری: طول دوره سرمادهی بر درصد و سرعت جوانه‌زنی بذر گیاه تشنه‌داری موثر بود و با افزایش آن درصد و سرعت جوانه‌زنی نیز افزایش یافت که نشان دهنده این موضوع است که بذور تشنه‌داری مورد مطالعه دارای درجاتی از خواب فیزیولوژیک بودند و بذر رویشگاه‌های مرتفع‌تر به طول دوره سرمادهی بیشتری نسبت به رویشگاه‌های پست‌تر برای جوانه‌زنی نیاز دارند. همچنین با توجه به نتایج این آزمایش، جهت افزایش درصد جوانه‌زنی از دوره‌های سرمادهی بالاتر از 16 هفته استفاده گردد.

The Effect of Chilling and Gibberellic Acid on the elimination of Schrophularia striata Seed Dormancy in Different Habitats of Ilam Province

Extended AbstractIntroduction: Schrophularia striata is one of the medicinal plants of the Scrophulariaceae family and contains phenolic compounds. Locals have traditionally used this herbal medicine to treat infections caused by wounds, gastrointestinal diseases, and eye diseases. Due to excessive consumption by indigenous people and climate change, especially increasing temperature, the cold required to eliminate seed dormancy is not presently available and its germination and growth has decreased. Therefore, this plant is at the risk of extinction. Since this plant is propagated in natural habitats through seed and due to deep seed dormancy, evaluation of different seed dormancy methods is necessary for conservation and domestication of this species. In this study, suitable methods to eliminate seed dormancy of this plant using chilling and gibberellic acid treatments were studied on the seeds collected from different habitats of Ilam province.Materials and Methods: To investigate the effect of using chilling and gibberellic acid on Schrophularia striata dormancy, a split plot factorial experiment based on completely randomized design with four replications was conducted at the seed laboratory of Yasouj University in 2018. The first factor included the duration of moist chilling period (0, 4, 8, 12 and 16 weeks), the second factor included gibberellic acid (0, 300 and 600 mg/L) and the third factor included five habitats (Ilam, Ivan, Mehran, Abadan and Dehloran).Results: The results showed that the 16week Chilling and zero gibberellic acid treatments had the highest germination percentage in all habitats, as the percentage of germination in Mehran, Ivan, Ilam, Abadan and Dehloran habitats was 66, 50, 36, 30 and 25%, respectively. Also, the highest germination rate was observed in all habitats at 16 weeks chilling and zero mg/L gibberellic acid concentration. The highest germination uniformity was obtained at 16 and 12 weeks of chilling.Conclusions: Chilling period duration was effective on germination percentage and rate and with increasing chilling period, germination percentage and rate increased. This indicates that the seeds studied had some degree of physiological dormancy, and the seed of higher altitude habitats required longer chilling periods than those of the lower ones for germination. Also, according to the results of this experiment, chilling periods above 16 weeks should be used to increase germination percentage.Highlights:1 Chilling period duration in the presence of gibberellic acid was the most important factor for the elimination of Schrophularia striata seed Dormancy and increased germination.2 With increasing altitude and in the same chilling period duration, habitats with lower altitude had higher germination percentage and rate