بررسی بقایای استخوانی گورستان عصر آهن 2 و 3 قره تپه سگزآباد با رویکرد تافونومیک

گورستان شرقی قره  تپه سگزآباد واقع در دشت قزوین ازجمله محوطه  های مهم عصر آهن 2 و 3 در فلات مرکزی ایران به شمار می  رود که به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود از سالیان دور همواره مورد توجه باستان  شناسان بوده است. این گورستان در سال‌های 1396 تا 1400 در قالب کاوش آموزشی- پژوهشی گروه باستان  شناسی دانشگاه تهران مورد کاوش قرار گرفت و شواهد و اطلاعات بسیار مهمی از اواخر عصر آهن و اوایل دوره ماد و هخامنشی را آشکار کرد. یکی از ویژگی  های جالب  توجه این گورستان تدفین چهارچینه خشتیِ طبقه  ای است؛ به‌طوری‌که در محدوده ترانشه ایجادشده در این گورستان، 5 طبقه گور شناسایی شد. ازجمله پرسش  های اساسی در مورد این گورستان که مقدمه  ای برای انجام پژوهش حاضر شد، این بود که «چرا این گورستان و گورهایش دچار آشفتگی و به‌هم‌ریختگی مواد و بقایای استخوانی است؟» چرا گوری چنان سالم و برجاست که حتی یک بند انگشتش هم جابه‌جا نشده و در مقابل، گور کناری  اش تا حد زیادی به‌هم‌ریخته و آشفته   است؟ آیا این عوامل درونی بودند یا از بیرون به گورستان وارد شدند؟ درنتیجه پاسخ به این پرسش  ها به‌عنوان هدف اصلی این پژوهش در نظر گرفته شد. بدین ترتیب با استفاده از علم تافونومی به جستجو و شناسایی عوامل این آشفتگی پرداختیم. با بهره  گیری از علوم میان  رشته  ای مختلف، مجموعه عواملی شناسایی شدند که نقش زیادی در دگرگونی وضعیت این گورستان داشتند. با توجه به پژوهش  ها و آزمایش  های صورت گرفته مشخص شد که تعدادی عوامل طبیعی همچون وقوع سیل، زلزله، فعالیت جانوران و گیاهان و فعل و انفعالات مواد دفن شده همراه اجساد و همچنین عوامل انسانی از قبیل تدفین ثانویه و فعالیت کشاورزی باعث ایجاد تغییر در گورستان و بقایای برجا مانده در آن شده  اند. پژوهش حاضر نشان می  دهد که تحلیل تافونومیک می  تواند درک بهتری از فرایند  های پس از مرگ (post-mortem) و همچنین تاثیرات محیطی و انسانی بر بقایای استخوانی (اعم از انسانی و جانوری) را فراهم کند.

examining the animal and human remains from the eastern graveyard at gareh tepe of sagzabad (iron age ii، iii) using a taphonomic perspective

the eastern cemetery of qara tepe sagzabad، located in the qazvin plain، is one of the substantial iron age ii and iii sites in the central plateau of iran. due to its unique geographical location، it has long attracted the attention of archaeologists. from 2017 to 2021، this cemetery was excavated as part of an educational-research project by the department of archaeology the university of tehran. the excavations revealed significant evidence and information from the late iron age and early median and achaemenid periods. one of the notable features of this cemetery is the multi-layered cist burial structure. in the trench 12، five burial layers were identified. one of the fundamental questions about this cemetery led to this research: why is this cemetery and its graves in a state of disarray and confusion with scattered materials and bone remains? why one grave is so intact that even a single finger bone remains undisturbed، while the adjacent grave is significantly disordered and chaotic? were these factors internal or external to the cemetery? thus، the primary objective of this research was to address these questions. we sought to identify the causes of this disorder using taphonomy. several factors that significantly altered this cemetery's state were identified through interdisciplinary approaches. research and experiments indicated that natural factors such as floods، earthquakes، animal and plant activities، and chemical reactions of buried materials، along with human factors such as secondary burials and agricultural activities، contributed to the changes in the cemetery and its remains. this research demonstrates that taphonomic analysis can better understand post-mortem processes and the environmental and human impacts on bone remains (both human and animal).