مطالعه فنی پیرامون نحوه ساخت و بازرسی خوردگی اشیاء فلزی عصر مفرغ مربوط به کاوش‌های گورستان شهر سوخته

بقایای دولت‌شهری باستانی در محوطه‌ای باارزش از عصر مفرغ در شهر سوخته در 56 کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان وجود دارد. در کاوش‌های گورستان محوطه شهر سوخته از یکی از گورهای حفاری شده در ضلع جنوبی محوطه 13 قطعه نمونه‌ی فلزی به دست آمده که تعداد چهار قطعه نمونه از آن در این پژوهش مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. اهداف این پژوهش، شامل مطالعه و بررسی روش ساخت، ریزساختارنگاری و بررسی عناصر متشکله، هم‌چنین شناسایی فرایند خوردگی و بررسی وجود خوردگی فعال آثار به دست آمده است. بدین ‌منظور از روش‌های میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنجی پراش ‌انرژی ‌پرتو ایکس (sem-eds) ریزساختارنگاری، رادیوگرافی و پراش پرتو ‌ایکس(xrd) استفاده شده است. در نتایج به‌ دست آمده، میزان متنابهی عنصر ارسنیک شناسایی شد؛ که نشان داد نمونه‌های مورد نظر، آلیاژ مس ارسنیکی است. هم‌چنین عناصر روی و سرب نیز شناسایی شد. می‌توان گفت با توجه به میزان عناصر شناسایی شده، نمونه‌های مورد مطالعه نسبتاً مشابه بوده و احتمالاً، منابع استحصال آن‌ها یکسان است؛ لیکن با توجه به خوردگی نسبتاً زیاد به قطعیت نمی‌توان به این نتیجه رسید. بررسی ریزساختاری نشان داد، روش ساخت در نمونه‌های مورد مطالعه مشابه یکدیگرند. اندازه دانه‌بندی ریز بوده و نشانه‌هایی از عملیات چکش‌کاری و تابکاری متناوب زیادی بر روی نمونه انجام گرفته است، مشاهده ‌شد. هم‌چنین در بررسی‌های آسیب‌شناسی با میکروسکوپ الکترونی روبشی و متالوگرافی حفره‌ها و آخال‌ها و خوردگی بیرونی و داخلی در نمونه‌ها، مشاهده شده که محصولات خوردگی کوپریت، مالاکیت و تری‌هیدروکسی‌کلریدهای شامل پاراتاکامیت و آتاکامیت در آنالیزxrd شناسایی شد.

a technical study on manufacturing technique and corrosion inspection of bronze age metal artifacts excavated from shahr-e sukhteh cemetery

there are remains of an ancient city-state at a valuable site from the bronze age in shahr-e sukhteh، in، 56 km from zabul in sistan baluchistan province. in the excavations of the cemetery of this area،  which was carried out under the supervision of seyedsajjadi in shahr-e sukhte base، metal artifacts were found. during excavations، 13 metal samples were obtained from one of the graves، four of which were examined and studied in this research. the goals of this research include the study and investigation of the manufacturing methods، microstructure، and composite elements، as well as identifying the corrosion process and investigating the presence of active corrosion on the obtained artifacts. for this purpose، scanning electron microscopy / energy dispersive spectroscopy (sem-eds) and x-ray diffraction (xrd)، metallography، radiography، were used. arsenic was detected in the results، along with zinc and lead. it can be inferred that، based on the elemental composition، the studied samples are relatively similar and probably originated from the same source. however، due to relatively high corrosion، this conclusion cannot be confirmed with certainty. the microstructural examination showed fine grain size and signs of hammering and annealing. additionally، pathological investigations revealed holes and inclusions، and corrosion products such as cuprite، malachite، paratacamite، and atacamite were identified using xrd