مطالعۀ محصولات و عوامل خوردگی آلیاژ برنج به‌کاررفته در چهار نسخۀ قاجاری

مس و آلیاژهای آن تحت تاثیر عوامل محیطی خورنده دچار خوردگی شده و بسیاری از ویژگیهای آثار تاریخی ازجمله ویژگی   ظاهری و زیبایی را تحت  الشعاع قرار می  دهد. همجواری فلز و مواد آلی ازجمله مواردی است که در بسیاری از آثار تاریخی مخصوصاً نسخ دارای تذهیب مشاهده می-گردد که در این نوع آثار، خوردگی فلز تحت تاثیر عوامل خورنده آلی مانند اسیدهای کربوکسیلیک اتفاق افتاده و محصولات خوردگی سبزرنگ ایجاد می  گردد. در این پژوهش، چهار نسخه  ی قاجاری دارای تزیینات فلزی جهت شناسایی عوامل موثر در خوردگی نواحی فلزی، موردمطالعه قرار گرفت. در آنالیزهای انجام‌شده در این پژوهش از fesem-eds، atr-ftir،  ramanو ph متر استفاده گردید. با بررسیهای انجامگرفته در هر چهار نسخه  ی تاریخی، نوعی آلیاژ مس که شبیه به آلیاژ برنج بود شناسایی گردید. چسب استفادهشده جهت اتصال فلز به بستر کاغذی براساس چسب  های استخراجشده از هر چهار نمونه  ی تاریخی، صمغ عربی شناسایی گردید. محصولات خوردگی ایجادشده از نوع کربوکسیلات  های فلزی ازجمله کربوکسیلات  های مس و روی شناسایی گردید. فرمات و استات  ها در ساختار محصولات خوردگی سبزرنگ تشخیص داده شد. نواحی دارای لکه  های روغنی که در دو نمو  نه وجود داشت، دارای خوردگی شدید  تری بودند که تاثیر مخرب روغن بر ایجاد صابون  های فلزی که در ادبیات پژوهش نیز به آن اشارهشده، مشخص گردید. محصولات خوردگی ایجادشده در نواحی دارای فلز منجر به از بین رفتن جلوه  ی طلایی تزیینات شده و در بین الیاف کاغذ نفوذ کرده  اند. در بررسی ph نمونه  ها، نواحی دارای خوردگی نسبت به نواحی فاقد فلز حدود یک واحد اسیدی نشان داد که عامل مهمی در تخریب بستر سلولزی از طریق هیدرولیز اسیدی است.

studying the products and factors involved in corrosion of brass alloy in four qajar era manuscripts

copper and its alloys are prone to corrosion influenced by environmental factors. corrosion can influence a lot of characteristics of historical artifacts، such as their apparent features and their visual appeal. it is common to observe proximity of metal and organic materials in historical artifacts، particularly in gilded manuscripts، where metal deterioration occurs from corrosive agents such as carboxylic acids، leading to greenish corrosion byproducts. this study examines four manuscripts from the qajar era featuring metal decorations to identify the factors involved in corrosion of the metal areas. in the analyses conducted in this research fesem-eds، atr-ftir، raman and ph measurement methods were used. the study identified a type of copper alloy in all four historical artifacts، which resembles brass. based on samples derived from all four historical manuscripts، the adhesive agent that attached metal to the paper substrate was identified to be arabic gum. the corrosion products were recognized as metal carboxylates، including copper and zinc carboxylates. formates and acetates were also detected within the structure of the greenish corrosion byproducts. areas with oily stains which were found in two of the samples، exhibited more pronounced corrosion، emphasizing the destructive impact of oil in formation of metal soaps، as also noted in the research literature. the corrosion byproducts in the metal areas have diminished the golden appearance of the decorations and penetrated the paper fibers. the acidity test revealed that the ph levels in the corroded areas were around one unit lower than in areas without metal presence. this difference is a significant factor in deteriorating the cellulose substrate through acid hydrolysis.