تحلیل زمینه ‎مند قاچاق چوب‎آلات جنگلی در شرق استان مازندران

مقدمه و هدف: تخریب منابع محیط ‎زیستی یکی از چالش‎های جدی جوامع امروزی است. اما تخریب برخی از این منابع در کشورهای در حال توسعه بیشتر به‎‎نظر می‌رسد. جنگل‎ ها به‎عنوان یکی از منابع محیط زیستی به‎خصوص در کشور ما دائماً در حال تخریب هستند و قاچاق چوب به ‎عنوان یکی از شیوه ‎های معمول جنگل‎ زدائی به‎‎خصوص در جنگل ‎های شمال کشور به ‎حساب می‌آید. قطع غیر مجاز چوب‎آلات جنگلی و پدیده قاچاق آنها از معضلات پیچیده منابع طبیعی در شمال ایران است. تخریب جنگل از طریق قاچاق چوب پیامدهای جبران‌ناپذیری برای محیط‌زیست دارد، لذا بررسی زمینه ‎هایی که منجر به قاچاق چوب می شود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به‎ هرحال، با توجه به اهمیت موضوع قاچاق چوب و متعاقب آن تخریب جنگل، می‌توان نتیجه گرفت که این موضوع دارای زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است که شناخت این عوامل و زمینه‌ها راه را برای برنامه‌ریزی مناسب در جهت حفظ و ارتقای منابع جنگلی هموار می‌کند. بر همین اساس، در این تحقیق تلاش شد تا با تاکید بر رویکردی ترکیبی ضمن شناسایی زمینه‌ها و عوامل موثر بر قاچاق چوب در استان مازندران (منطقه شرق) تحلیلی از وضعیت و کمیت قاچاق چوب در شرق استان مازندران ارائه شود. مواد و روش‌ها: این پژوهش برای شرق استان مازندران و به ‎روش کیفی و اکتشافی انجام شد.. روش تحقیق در پژوهش حاضر از نوع روش ‎های تحقیق کیفی مبتنی بر پارادایم تفسیرگرایی و با تاکید بر تحلیل مضمون است. بر اساس تحلیل مضمون، ابتدا کدگذاری توصیفی، بعد از آن کدگذاری تفسیری و در نهایت مقولات فراگیر از داده ‎ها استخراج گردید. مقولات محوری شامل زمینه سازمانی-اداری قاچاق چوب، قانونی-کنترلی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و سیاستی بود. پس از مشخص شدن مضامین اصلی، مقوله‎ های محوری و مقوله ‎های فرعی، اولویت‌بندی مقوله‌های محوری انجام شد. برای امتیازدهی مقوله ‎ها از طیف لیکرت پنج قسمتی شامل گویه‌های، خیلی کم اهمیت (1)، کم اهمیت (2)، اهمیت متوسط (3)، اهمیت زیاد (4) و اهمیت خیلی زیاد (5) استفاده گردید. اطلاعات تحقیق از طریق مصاحبه غیر ساختمند و چهره به چهره با نقش‌آفرینان اصلی مرتبط با مسئله قاچاق چوب به ‎دست آمد. اطلاعات تحقیق از میان چهار گروه از نقش‌آفرینان مرتبط با قاچاق چوب شامل جوامع محلی (جنگل‌نشینان و دامداران)، کارکنان سازمان منابع طبیعی، خریداران و فروشندگان چوب (دپوداران و قاچاقچیان) و فعالان محیط‌زیست از طریق مصاحبه نیمه‌سازمان‌یافته گردآوری شد. اطلاعات از طریق تکنیک تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. در مطالعه حاضر، برای دست‌یابی به اعتبار، جنبه‌های مختلفی مدنظر قرار گرفت. برای رسیدن به معیار قابلیت اعتماد از سه تکنیک متعارف و مرسوم شامل مقایسه تحلیلی، بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان و استفاده از تکنیک ممیزی استفاده شد. بعد از انجام و پیاده‌سازی مصاحبه‌ها، متن مصاحبه توسط شرکت‎کنندگان مورد وارسی و ارزیابی قرار گرفت. همچنین با رجوع مداوم به متن مصاحبه‌ها، صحت کدها و مضامین ساخته‎شده ارزیابی شد. یافته‌ها: در شروع تحلیل و در مرحله کدگذاری، جملات حاصل از مصاحبه‌ها مورد بررسی مجدد قرار گرفت. در این مرحله تلاش شد تا مقولات کلیدی از جملات استخراج گردد. در ابتدا، 49 مقوله از گزاره‌های کلیدی استخراج شد و با توجه به نقاط اشتراک در کنار یکدیگر قرار گرفتند و در 22 مقوله محوری دسته‌بندی شدند. این مقوله‎ ها در نهایت در شش مضمون زمینه ‎ای مرتبط با قاچاق چوب، شامل زمینه سازمانی- اداری، زمینه قانونی کنترلی، زمینه اقتصادی، زمینه فرهنگی، زمینه اجتماعی و زمینه سیاسی-سیاستی، طبقه‌بندی شدند. نتایج اولویت‌بندی مقوله‌های محوری مضامین اصلی قاچاق چوب شرق استان مازندران نشان داد که مقوله‌های بازدارندگی پایین مجازات، فعالیت اقتصادی پرسود و مشکلات اقتصادی و درآمدی به‌ترتیب با میانگین‌های 4/2، 4 و 3/9 در اولویت‌های اول تا سوم در بین 22 مقوله محوری قرار گرفتند. همچنین، مقوله‌های افزایش تقاضا برای زمین در مناطق جنگلی، فروش زمین بایر شده و ضعف ‌جامعه‌پذیری محیط‌زیستی به‌ترتیب با میانگین‌های 2/1، 2/2 و 3/4 در اولویت‌های 22 تا 20 در بین 22 مقوله محوری قرار گرفتند.نتیجه‌گیری کلی: به‌طور کلی نتایج نشان می‎دهد که قاچاق چوب تحت تاثیر عوامل چندگانه قرار دارد و برای کنترل و پیشگیری از آن باید همه جوانب در نظر گرفته شوند. نتایج پژوهش حاضر اطلاعات دقیقی را در زمینه اتخاذ سیاست و برنامه در اختیار مدیران و سیاست‌گذاران بخش جنگل قرار می‌دهد که در تدوین و اجرای طرح‌ها، بر‌آیند مثبتی به‎همراه خواهد داشت. 

contextual analysis of timber smuggling in the east of mazandaran province

extended abstract background: destruction of environmental resources is one of the serious challenges in today’s societies. however, some of these resources seem to be more destructed in developing countries. forests are constantly being destroyed as one of the environmental resources, especially in our country, and wood smuggling is considered one of the common methods for deforestation, especially in the forests of the north of iran. the unauthorized cutting of forest timber and its smuggling phenomenon are among the complex problems of natural resources in iran. since forest destruction through wood smuggling has irreparable consequences for other parts of the environment, investigating the areas that lead to wood smuggling is of particular importance. however, considering the importance of wood smuggling and subsequent forest destruction, it can be concluded that this issue has cultural, social, and economic contexts, and knowing these factors and contexts paves the ground for proper planning to preserve and improve forest resources. in this research, therefore, an attempt was made to provide an analysis of the status and quantity of wood trafficking in the east of mazandaran province by emphasizing a hybrid approach while identifying the factors affecting wood smuggling in mazandaran province (eastern region). methods: this research was carried out in the east of mazandaran province using a qualitative and exploratory method. the present study method is qualitative research based on the interpretive paradigm with an emphasis on thematic analysis. based on thematic analysis, descriptive coding was first followed by interpretive coding, and finally, comprehensive categories were extracted from the data. the main categories included the organizational-administrative, legal-control, economic, cultural, social, and political context of wood smuggling. the core categories were prioritized after identifying the main themes, core categories, and sub-categories. the categories were scored using a five-point likert scale, including items of very low importance (1), low importance (2), medium importance (3), high importance (4), and very high importance (5). research information was obtained through unstructured and face-to-face interviews with the main actors related to the issue of wood trafficking. the sampling method in qualitative field research is qualitative sampling, which is also called purposive sampling or theoretical sampling. in this sampling method, the number of interviewed people, or in other words, the sample size depends on the theoretical saturation of the investigated questions. research information was collected from four groups of stakeholders related to wood trafficking, including local communities (forest dwellers and ranchers), employees of the natural resources organization, wood buyers and sellers (stockholders and smugglers), and environmental activists through semi-structured interviews. data were analyzed through the thematic analysis technique. in the present study, various aspects were considered to achieve credibility. three conventional techniques were used to reach the criterion of trustworthiness (kval & brinckman, 2009). after the interviews were implemented, the interview text was examined and evaluated by the participants (validation by members). besides, the correctness of the codes and created themes was evaluated (analytical comparison) by constantly referring to the text of the interviews. then, the supervisors and advisors acted as external inspectors in all stages of the research, and the final themes were evaluated by them (audit technique).results: the sentences from the interviews were re-examined at the beginning of the analysis and the coding stage. at this stage, an attempt was made to extract key categories from the sentences. at first, 49 categories were extracted from the key propositions, and according to the points of commonality, they were placed next to each other and grouped into 22 core categories. these categories were finally classified into six themes related to wood smuggling, including organizational-administrative context, legal-control context, economic context, cultural context, social context, and political-political context. the results related to the prioritization of the key categories of the main themes of wood smuggling in the east of mazandaran province showed that the categories low punishment deterrence, profitable economic activity, and economic and income problems with the averages of 4.2, 4, and 3.9, respectively, in the first to third priorities were among 22 core categories. moreover, the categories increasing demand for land in forest areas, sale of barren land, and weakness of environmental socialization were ranked among the 22 core categories with averages of 2.1, 2.2, and 4.3, respectively.conclusion: in general, the results show that wood smuggling is affected by multiple factors, and all aspects must be considered to control and prevent it. the results of the current research provide detailed information in the field of policy and program adoption to managers and policymakers of the forest sector, which will have a positive result in the formulation and implementation of plans.