اثربخشی درمان پذیرش و تعهد بر تحریف های شناختی، اجتناب تجربه ای، و مهارت خودمهارگری نوجوانان با علائم اختلال وسواس- بی اختیاری

زمینه و هدف: اختلال وسواس- بی اختیاری یکی از اختلالات مزمن و ناتوان‌کننده در دوره نوجوانی است که با افکار مزاحم، بی اختیاری های ذهنی و رفتاری، و سطوح بالای اجتناب شناختی و هیجانی همراه است. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر تحریف های شناختی، اجتناب تجربه ای، و مهارت خودمهارگری نوجوانان دارای علائم اختلال وسواسی- بی اختیاری انجام شد.روش : روش پژوهش حاضر شبه تجربی و طرح آن به‌صورت پیش آزمون- پس آزمون با گروه آزمایش و گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان مقطع متوسطه یکم استان قزوین در سال تحصیلی 1403-1404 بود. نمونه مورد مطالعه شامل 36 دانش آموز که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در گروه آزمایش و گروه گواه جایدهی شدند. ابزار گردآوری شامل مقیاس وسواسی- بی اختیاری ییل براون (اسکاهیل و همکاران، 1997)، مقیاس تحریفات شناختی بین فردی (حمامچی و بویوکوزترک، 2004)، پرسشنامه اجتناب تجربه ای پذیرش و عمل (بوند و همکاران، 2011)، و مقیاس خودمهارگری (کندال و ویلکاکس، 1979) بود. گروه آزمایش هشت جلسه 90 دقیقه ای درمام مبتنی بر پذیرش و تعهد هیز و همکاران (2011) را دریافت کردند. در انتها داده های به دست آمده با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره توسط spss-27 تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد به صورت معناداری موجب کاهش طرد بین فردی (56.22=f)، انتظارات غیرواقعی از روابط (71.78=f)، ادراک نادرست بین فردی (39.99=f)، اجتناب تجربه ای (67.91=f)، و افزایش خودمهارگری (54.90=f) در نوجوانان دارای علائم اختلال وسواسی- بی اختیاری شد (0.01>p).نتیجه گیری: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد با کاهش تحریف‌های شناختی بین‌فردی و اجتناب تجربه‌ای، نقش موثری در بازسازی باورهای ناکارآمد و افزایش پذیرش تجربیات درونی ایفا کرده است؛ این فرایند به کاهش تنش روانی و شکست چرخه‌های وسواسی در نوجوانان منجر شد.

the efficacy of acceptance and commitment therapy on cognitive distortions, experiential avoidance, and self-control skills in adolescents with obsessive-compulsive disorder symptoms

background and purpose: obsessive-compulsive disorder (ocd) is a chronic and debilitating condition during adolescence characterized by intrusive thoughts, mental and behavioral compulsions, and elevated levels of cognitive and emotional avoidance. the present study aimed to find the effectiveness of acceptance and commitment therapy (act) on cognitive distortions, experiential avoidance, and self-control skills in adolescents showing symptoms of ocd.method: the present study employed a quasi-experimental design with a pretest–posttest structure and control group. the statistical population consisted of first-level secondary school students in qazvin province during the 2024–2025 academic year. a total of 36 students were selected through purposive sampling and randomly assigned to experimental and control groups. data were collected using the yale–brown obsessive–compulsive scale (y-bocs; scahill et al., 1997), the interpersonal cognitive distortions scale (icds; hamamci & büyüköztürk, 2004), the acceptance and action questionnaire (aaq-ii; bond et al., 2011), and the self-control scale (scs; kendall & wilcox, 1979). the experimental group participated in eight 90-minute sessions of act, based on the protocol developed by hayes et al. (2011). at the end of the intervention, the collected data were analyzed using multivariate analysis of covariance via spss version 27.results: the findings indicated that act significantly reduced interpersonal rejection (f = 56.22), unrealistic relationship expectations (f = 71.78), interpersonal misperceptions (f = 39.99), experiential avoidance (f = 67.91), and significantly increased self-control (f = 54.90) among adolescents with ocd symptoms (p < 0.01).conclusion: act has played an effective role in restructuring dysfunctional beliefs and increasing acceptance of internal experiences by reducing interpersonal cognitive distortions and experiential avoidance. this process led to a reduction in psychological tension and the disruption of obsessive–compulsive cycles in adolescents.