کاوش آماری گردوغبارهای نوظهور دشت اردبیل: تاثیرات اقلیمی و راهکارهای مقابله

هدف: هدف این پژوهش، بررسی باد و پدیدۀ نوظهور توفان گردوغبار دشت اردبیل طی دورۀ 19 ساله (2018-2000) با تمرکز بر تحلیل آماری، شناسایی کانون‌های محلی موثر در وقوع این رخداد و ارائۀ راهکارهای عملی برای کاهش آثار آن است.روش پژوهش: در این پژوهش از داده‌های سه‌ساعته سمت و سرعت باد ایستگاه هواشناسی اردبیل و کدهای وضعیت حاضر (کدهای 06، 07، 08، 09، 30، 31، 32، 33، 34 و 35) همراه با شاخص غلظت ستونی تودۀ گردوغبار جوی (dcmd)، تحلیل واریانس و آزمون lsd برای شناسایی اثر کانون محلی در وقوع یا تشدید رخداد گردوغبار استفاده شد.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که باد غالب سالانه، شرقی (12 درصد فراوانی) و میانگین سرعت باد، 8/3 متر بر ثانیه (با احتساب بادهای آرام) و 3/6 متر بر ثانیه (بدون احتساب بادهای آرام) است. بیشینۀ سرعت باد در ژانویه رخ داد. بررسی رخداد گردوغبار در دشت اردبیل بیانگر روند افزایش فراوانی این پدیده است که بیشینۀ آن در سال‌های 2011 و 2013 (25 روز) ثبت شده است. بیشترین میانگین ماهانه (2/1 روز) مربوط به مارس است. مطابق گل‌توفان گردوغبار، جهت ورود گردوغبار به دشت اردبیل در مقیاس سالانه، جنوب غربی، در ماه‌های گرم (ژوئن تا اوت)، شمال شرقی، در سپتامبر، دوگانه (جنوب غربی و شمال شرقی) و در بقیۀ ماه‌ها اغلب جنوب غربی است.نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از غلبۀ منشا محلی توفان‌ها بود که با فراوانی زیاد کد 07 (239 مورد در مقابل 61 مورد کد 06)، مقادیر بیشتر dcmd در اردبیل نسبت به مناطق همجوار (سرعین، سراب، میانه، مشکین‌شهر، نیر و خلخال) و نتایج آماری معنادار تایید شد. کانون محلی موثر، منطقۀ آغبلاغ مصطفی‌خان شناسایی شد. کانون محلی آغبلاغ مصطفی‌خان به‌ویژه در ماه‌های گرم اثر مهمی داشت. راهکارهای پیشنهادی شامل مدیریت کانون محلی، ایجاد بادشکن طبیعی و مصنوعی، پایش مستمر کیفیت هوا و ضرورت توجه به همکاری‌های منطقه‌ای است.

statistical investigation of emerging dusts in ardabil plain: climate effects and mitigation strategies

objective: this study aims to examine the wind and emerging patterns of dust storms in the ardabil plain over a 19-year period from 2000 to 2018. it focuses on conducting a statistical analysis, pinpointing local hotspots that contribute to the occurrence of these events, and offering practical solutions to mitigate their impacts.methods: this study utilized three-hour wind direction and speed data from the ardabil synoptic station, along with current condition codes (06, 07, 08, 09, 30, 31, 32, 33, 34, and 35). in combination with the dust column mass density (dcmd) index, analysis of variance, and lsd tests, the research aimed to assess the influence of the local hotspot on the occurrence and intensification of dust events.findings: the analysis reveals that the annual dominant wind direction in the ardabil plain is easterly, with a frequency of 12%, and an average wind speed of 3.8 m/s when calm conditions are included, rising to 6.3 m/s when calm periods are excluded. the peak wind speed was recorded in january. trends in dust events indicate a notable increase in frequency over recent years, with the highest occurrences observed in 2011 and 2013, totaling 25 days. the greatest monthly average, 1.2 days, was recorded in march. based on the dust storm rose, the annual pattern of dust entry into the ardabil plain varies by season, originating from the southwest throughout the year, shifting to northeast during the warmer months of june through august, dual directions (southwest and northeast) in september, and remaining southwest for the rest of the year.conclusion: the findings highlighted the predominance of storms originating locally, as evidenced by the high frequency of code 07 occurrences (239 cases compared to 61 cases for code 06), elevated dcmd values in ardabil relative to surrounding areas such as sarein, sarab, mianeh, meshkinshahr, nir, and khalkhal, and statistically significant analyses. the aghbulaghe-mustafa-khan region was identified as the critical local epicenter. this area demonstrated a pivotal influence during the warmer months in particular. proposed measures include managing the local center, establishing both natural and artificial windbreaks, implementing continuous air quality monitoring, and emphasizing the importance of regional collaboration.